چرایی رفتار ناشایست با مهاجران افغان در ایران

استانبول/ خلیل سلحشور/ خبرگزاری آناتولی

شفق سیه‌پوش، کارگردان و فعال فرهنگی و سیاسی افغانستان در گفت‌وگو با خبرنگار آناتولی اظهار داشت: «حوادث تلخ چند روز اخیر در ایران امر جدیدی نیست و از دیرباز وجود داشته است و از زمان آغاز مهاجرت‌ها هر از گاهی رخ می‌داد. مسئله اصلی این است که جمهوری اسلامی ایران به مهاجرین نگاه ابزاری دارد و به‌عنوان بک بازدارنده جهانی و برای سود اقتصادی از طریق صدور روادید و توجیه بیکاری شهروندان این کشور از آن استفاده می‌کند. ایران هر زمان که لازم باشد به جامعه جهانی فشار می‌آورد که اگر تحریم‌ها کاهش نیابد مهاجران را اخراج می‌کنیم».

وی در ادامه افزود: «از سوی دیگر، تهران از مهاجرین در بخش اقتصادی استفاده و پول بی‌رویه از صدور ویزا دریافت می‌کند. وقتی سخن از کارآفرینی به میان می‌آید نیز توجیه می‌کنند که به‌دلیل حضور هنگفت مهاجرین افغان چنین مشکل به وجود آمده است. اما از همه مهمتر اینکه به‌خاطر دریافت کمک از سازمان‌های بین‌المللی و حقوق‌ بشری مرتبا تعداد بیشتر از حد یعنی هفت و هشت میلیون اعلام می‌کنند چون به تعداد هر فرد پول می‌گیرند».

- عدم وجود قوانین در ایران باعث بروز مشکلات شده است

این کارگردان افغان اظهار داشت: «موضوع دیگری که جمهوری اسلامی ایران هرگز به آن تن نداده، تصویب یک قانون درست برای لزوم آموزش شهروندانش در زمینه چگونگی رفتار با مهاجران افغان و تعلیم و تربیت آن‌هاست. من خودم نیز در گذشته بصورت غیرقانونی وارد ایران شده و مدتی کار می‌کردم که کارفرما حقوقم را به آسانی خورد، اما نمی‌توانستم به پلیس مراجعه کنم، چون مشخص بود که نه تنها از حق من دفاع نمی‌کنند، بلکه سرکوب و سپس دیپورت هم می‌شدم. این اقدام برایم عقده ایجاد کرد. نبود چنین مطالبات اجتماعی و عدم وجود قوانین در ایران باعث بروز مشکلات شده است».

شفق سیه‌پوش تاکید کرد: «تا زمانی که ایران قانونی برای مهاجرت به تصویب نرساند و به مهاجرین افغانستان نگاه ابزاری نداشته باشد و از فردا تا پنج سال شهروندانش را آموزش رفتار با مهاجرین افغان ندهد، این مشکلات ادامه خواهد یافت. همچنین استخبارات (اطلاعات) برخی کشورها نیز برای ایجاد توطئه در منطقه فعال هستند که این می‌تواند آتش چنین حوادثی را شعله‌ورتر کند. علاوه بر این، برخوردهای ناشایست ناشی از اختلافات فرهنگی میان افغان‌ها و ایرانی‌ها نیز باعث بروز مشکلات شده است. به هرحال، راه‌کار نهایی این است که مردم دو کشور با هم زندگی مسالمت‌آمیز داشته باشند».

- دست‌هایی برای تخریب اذهان عمومی طرفین تلاش می‌کنند

در همین راستا، محمد اسلام دره‌ای، دیپلمات ارشد سابق در سفارت‌خانه‌های افغانستان در تهران و آنکارا پیرامون دلایل افزایش خشونت‌ها علیه مهاجران افغان در ایران گفت: «دست‌هایی برای تخریب اذهان عمومی طرفین تلاش می‌کنند. در دوره ماموریتم در تهران اتفاقات ناخوشایندی رخ داد که اگر رسانه‌ای می‌شد، شرایط کار و زندگی بسیاری از شهروندان افغانستان را دشوار می‌کرد، اما روابط خوب سفیر و سفارت با مقامات مربوطه از درز این مسئله به رسانه‌ها جلوگیری کرد».

وی اظهار داشت: «به این قضیه از زاویه دیگری بنگرید؛ اگر روزانه سه تا پنج هزار نفر وارد افغانستان شوند، شاهد چه اتفاق و واکنشی خواهیم بود. قتل ایرانی‌ها توسط افغان‌ها و تجاوز گروهی کارگران افغان به یک کارفرمای خانم در ایران رخ داده است، اما مقامات ایرانی آن را افشا نکرده‌اند. علاوه بر این، حدود چهار میلیون شهروند افغانستان (ده درصد جمعیت کشورشان) در ایران زندگی می‌کنند. ایران باید به امور آنها رسیدگی کند، نه فقط سفارت افغانستان در تهران و کنسولگری این کشور در مشهد و زاهدان».

اسلام دره‌ای افزود: «صدها و یا هزاران معتاد و بیمار جسمی و روحی در میان این جمعیت میلیونی یافت می‌شود. زمانی که اشرف غنی بند کمال خان را افتتاح کرد، اظهارات نادرستی علیه ایران گفت، درحالی‌که طبق آمار، ما همان وقت بیش از 35 هزار دانشجو و پانصد هزار دانش‌آموز در این کشور داشتیم که برای آموزش آنها نیاز به 50 دبیرستان و بیش از سی هزار معلم بود و هزینه بسیار سنگینی به تهران تحمیل می‌شد. آیا درآمد بند کمال خان جوابگوی هزینه‌های این تعداد دانشجو و دانش‌آموز خواهد بود؟»

- موجی از عقده گشایی و افغان‌ستیزی در ایران به وجود آمده است

احمد فهیم کوهدامنی، روزنامه‌نگار و کارشناس سیاسی افغان به خبرگزاری آناتولی اظهار داشت: «چندین میلیون مهاجرمان در ایران زندگی می‌کنند. در میان جمعیت هنگفت مهاجرین گاه‌گاهی افرادی بزهکاری پیدا می‌شوند. پس از حادثه مشهد موجی از عقده گشایی و افغان‌ستیزی در ایران به وجود آمد. در حالی مقامات ایرانی همواره برای جلوگیری آن تلاش کردند اما تحولات اخیر خیلی به ضرر مردم مان بود».

به گفته کوهدامنی، «عده‌ای از هموطنان مهاجر ما مورد کتک و خشونت قرار گرفتند و می‌گیرند. از دولت ایران توقع داریم که در این مورد اطلاع‌رسانی بیشتر انجام دهد. مردم دو کشور مشترکات زیادی دارند. دو ملت همسایه هستیم. باید با مجرمان به صورت فردی برخورد شود. نه آنکه تمامی مهاجران افغان مقصر شمرده شوند».

گفتنی است ویدئوی 30 ثانیه‌ای که این هفته در شبکه‌های اجتماعی به طور گسترده به اشتراک گذاشته شد، ظاهراً نشان می‌دهد که گروهی از مردان ایرانی به یک مهاجر جوان افغان حمله می‌کنند. این فیلم خشم افغان‌ها را برانگیخته و واکنش مردم و دولت تحت رهبری طالبان در افغانستان را برانگیخته است. در هرات، تظاهرکنندگان خشمگین در حالی که به کنسولگری ایران سنگ پرتاب می‌کردند، شعار «مرگ بر ایران» سر دادند. به دنبال تظاهرات خشونت‌آمیز در شهرهای افغانستان، ایران نیز برای مدت کوتاهی خدمات کنسولی در کشور همسایه را به حالت تعلیق درآورد.

در حالی که مقامات ایرانی بدرفتاری با افغان‌ها را تکذیب کردند، وزارت مهاجرین و عودت کنندگان طالبان در کابل از بررسی این موضوع خبر داد. عبدالمطلب حقانی، مدیر اطلاع رسانی و روابط عمومی این وزارت‌خانه گفت: «ما از ویدئوهای رفتار وحشیانه با پناهجویان در ایران که در رسانه‌ها دست به دست می‌شود، عمیقا متأسفیم. نمایندگان سفارت ایران از سوی وزارت امور خارجه افغانستان احضار شده و نماینده کابل در امور پناهندگان با مقامات تهران صحبت کرده به ما اطمینان داده شد که این نوع رفتار متوقف خواهد شد».

- اتهام مبنی بر بدرفتاری با مهاجران افغان در ایران

در سال‌های اخیر اتهام‌هایی مبنی بر بدرفتاری با مهاجران افغان در ایران مطرح شده است. در آگوست 2020، گزارش‌هایی مبنی بر شکنجه ده‌ها اتباع افغان توسط مرزبانان ایرانی و انداختن آن‌ها به رودخانه‌ای که بین دو کشور جریان دارد، خبرساز شد. همچنین در ژوئن 2020، پلیس ایران به خودروی حامل مهاجران افغان تیراندازی کرد که باعث انفجار و آتش‌سوزی در آن شد. سه افغان کشته و پنج تن زخمی شدند. مقامات ایرانی گفتند که پلیس به این خودرو شلیک کرده زیرا آن‌ها مشکوک به حامل مواد مخدر و مهاجران غیرقانونی بوده‌اند.

این دو رویداد باعث شد تا افغان‌ها در خیابان‌ها و شبکه‌های اجتماعی اعتراض کرده و مقامات ایرانی را محکوم کنند. گروه‌های حقوق بشر بین‌المللی سال‌ها تخلفات علیه پناهندگان و مهاجران افغان در ایران از جمله آزار جسمی، بازداشت در شرایط غیربهداشتی و غیرانسانی، پرداخت اجباری برای حمل و نقل و اسکان در کمپ‌ها و جدایی از خانواده‌ها را ثبت کرده‌اند.

آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران در سال 2015 فرمانی صادر کرد که به همه کودکان افغان اجازه می‌دهد به مدرسه بروند. اما افغان‌ها هنوز از بسیاری از خدمات اساسی دیگر، از جمله دسترسی به مراقبت‌های پزشکی، شغل و مسکن محروم هستند.