02 آوریل 2026•بهروزرسانی: 03 آوریل 2026
استانبول/ خبرگزاری آنادولو
ایران در واکنش به حملات گسترده آمریکا و اسرائیل علیه خاک این کشور، علاوه بر اسرائیل، برخی اهداف تعیینشده در کشورهای منطقه از جمله قطر، امارات متحده عربی، بحرین و کویت را که میزبان پایگاههای نظامی آمریکا هستند، هدف حملات تلافیجویانه قرار داده است.
کارشناسان معتقدند در جریان این تحولات، کارآمدی «چتر امنیتی آمریکا» برای حفاظت از کشورهای خلیج زیر سوال رفته و تضمینهای امنیتی واشنگتن در سطح جهانی نیز با انتقادهای جدی مواجه شده است.
- آغاز تردید درباره آینده معماری امنیتی آمریکا در منطقه
تریتا پارسی، معاون موسسه «کوئینسی» در گفتوگو با خبرنگار آنادولو با اشاره به پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، گفت: این تحولات میتواند آغاز روندی باشد که در نهایت به کاهش نقش پایگاههای نظامی آمریکا در تامین امنیت منطقه منجر شود. در صورتی که مشخص شود این پایگاهها نهتنها امنیت ایجاد نمیکنند، بلکه خود به عامل ناامنی تبدیل شدهاند، ارزش و کارکرد آنها در آینده زیر سوال خواهد رفت.
او تاکید کرد که کشورهای منطقه احتمالا روابط خود با آمریکا را بهطور کامل قطع نخواهند کرد، اما ساختار امنیتی آینده خاورمیانه دیگر مانند گذشته بر حضور نظامی آمریکا در قالب پایگاهها استوار نخواهد بود.
پارسی همچنین افزود که کشورهایی مانند ترکیه، مصر، عربستان سعودی و پاکستان از هماکنون نشانههایی از شکلگیری ترتیبات امنیتی جدید منطقهای را نشان دادهاند و کشورهای منطقه ناگزیر خواهند شد مسئولیت امنیت خود را بیش از گذشته بر عهده بگیرند.
- نگرانی از تضعیف بیشتر نظم بینالمللی مبتنی بر قواعد
کریستیان کوتس اولریشسن، کارشناس خاورمیانه در موسسه سیاست عمومی «بیکر» دانشگاه رایس نیز تاکید دارد که رویکرد تهاجمی آمریکا در قبال ایران و ونزوئلا، در کنار جنگ اوکراین و حملات اسرائیل به غزه، موجب تضعیف بیشتر نظم بینالمللی مبتنی بر قواعد شده است.
او افزود: پس از جنگ ایران، نگاه بخشی از کشورهای خلیج به آمریکا بهعنوان عامل بیثباتی در منطقه افزایش یافته و این تصور شکل گرفته که حضور آمریکا آنها را به هدف حملات تبدیل کرده است.
به گفته اولریشسن، متحدان آمریکا در آسیا از جمله هند، ژاپن و کره جنوبی نیز ممکن است پس از این تحولات، درباره میزان اتکای خود به تضمینهای امنیتی واشنگتن بازنگری کنند.
وی همچنین به افزایش اهمیت ابتکارهای «چندجانبه کوچک» میان کشورهایی مانند ترکیه، مصر، پاکستان، هند، امارات متحده عربی و عربستان سعودی اشاره کرد و گفت این روند میتواند در کوتاهمدت جایگزین بخشی از سازوکارهای سنتی امنیتی شود.
-افزایش بیاعتمادی متحدان به آمریکا در دوره ترامپ
از سوی دیگر، به نظر آرشین ادیبمقدم، استاد دانشگاه لندن، نظم جهانی به سمت ساختاری «بدون قطب مشخص» در حال حرکت است و اتحادهایی مانند ناتو دیگر توان سابق برای مدیریت بحرانهای جهانی را ندارند.
او تاکید دارد که سیاستهای دولت دونالد ترامپ، بهویژه حمایت از اقدامات اسرائیل در فلسطین، موجب افزایش بیاعتمادی حتی در میان متحدان سنتی آمریکا مانند ژاپن و کره جنوبی شده و این پیام را منتقل کرده است که واشنگتن در بلندمدت شریک قابل اتکایی نیست.
ادیبمقدم همچنین نقش ترکیه را با توجه به موقعیت ژئوپلیتیک و جایگاه تاریخی آن در جهان اسلام، در شکلگیری ترتیبات امنیتی جدید منطقهای مهم ارزیابی کرد.
