استانبول/ خبرگزاری آناتولی
بسیاری از کارشناسان ایرانی گمانهزنی خود درباره اینکه آیا مذاکره با دولت جو بایدن، رئیسجمهور جدید ایالات متحده آمریکا پیرامون موضوعاتی مانند برجام، تحریمها، برنامه موشکی و سیاست منطقهای ایران پیش یا پس از انتخابات ریاستجمهوری این کشور انجام خواهد شد را آغاز کردهاند.
برخی اعتقاد دارند همانطور که مذاکرات تهران-واشنگتن درباره برنامه هستهای ایران 8 ماه پیش از انتخابات ریاست جمهوری سال 1392 این کشور در عمان آغاز شد، این بار نیز طرفین گفتوگوهای خود را پیش از انتخابات سال 1400 شروع خواهند کرد.
در این زمینه، دکتر سید قائم موسوی، کارشناس علوم سیاسی و روابط بینالملل در گفتوگو با خبرگزاری «آناتولی» اظهار داشت: مذاکرات در دولت روحانی شروع میشود و ممکن است تا اردیبهشت ماه طول بکشد و در آن زمان دچار وقفه شود، چون احتمال دارد طرف مقابل دست نگه دارد تا خروجی انتخابات 1400 ایران را ببیند. استراتژی جو بایدن، سیاست قطره چکانی است. بنابراین تحریمها را یکجا لغو نخواهد کرد.
دکتر ابراهیم متقی، مدیر گروه «مطالعات راهبردی» پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه چهار روز پیش در مناظرهای که توسط صفحه اینستاگرام «اکو-ایران» برگزار شد، هم گفت: مذاکرات بین ایران و آمریکا در ماه فوریه (پیش از انتخابات ایران) خواهد بود، اما آغاز مذاکرات به این معنا نیست که آمریکاییها تحریمها را برمیدارند. الگوی رفتاری آنها نشان داده است که قطرهچکانی عمل میکنند. برجام احیا میشود و فضا برای برداشتن تحریمها نیز در دولت روحانی به صورت مرحلهای کلید خواهد خورد.
عباس عبدی، تحلیلگر سرشناس ایرانی نیز روز دوشنبه طی یادداشتی در روزنامه «اعتماد» نوشت: گمان كنم كه آمریکا به برجام برمیگردد، شايد زود شايد هم قدری طولانیتر. ولی در هر حال حتی اگر برگردد دير يا زود دوباره با مشكل مواجه خواهيم شد. اين را نيز پيشتر بارها متذكر شدهام كه برجام قالبی بود برای حل مسائل ديگر منطقهای. اگر برجام بد است كه هيچ و بهتر است آن را لغو و باطل كنند، ولی اگر خوب و قابل دفاع است، چرا آن را به ديگر موضوعات منطقهای تعميم نمیدهيم؟
از سوی دیگر، طرف مقابل این مناظره؛ یعنی دکتر صادق زیباکلام تصریح کرد: جو بایدن میخواهد به برجام بازگردد و فعلا هم شروط خاصی ندارد، اما عدهای در ایران در تقلا هستند که آمریکاییها به برجام بازنگردند. ما 4 ماه تا انتخابات سال 1400 زمان داریم و 4 ماه دیگر آقای حسن روحانی همچنان رئیسجمهور ایران خواهد بود. در این مدت مطمئن هستم که در رابطه با برجام و تحریمها اتفاق خاصی نمیافتد.
جلال میرزایی، نماینده سابق پارلمان نیز پیرامون دو کارت زرد توسط نمایندگان به ظریف نوشت: هدف نهایی تمام این تلاشها آن است که به دولت جو بایدن این پیام را بدهند که دولت روحانی در ماههای پایانی حیات سیاسی خود از قدرت تعیینکنندگی برخوردار نیست و باید دولتی از جنس مجلس یازدهم در 1400 را منتظر باشند تا بتوانند مذاکرات احتمالی، لغو تحریمها و بهبود وضعیت اقتصادی و معیشتی را به نام خود تمام کنند.
-تاکید بر انجام مذاکرات به منظور احیای برجام
برخی تحلیلگران ایرانی تاکید میکنند که این مذاکرات باید هرچه زودتر آغاز شود. دکتر مهدی مطهرنیا، رئیس پژوهشکده علوم اجتماعی و انقلاب دانشگاه آزاد اسلامی در مصاحبه با وبسایت «دیپلماسی ایرانی» گفته است: آمریکا در دوره بایدن ناچار است برای پرداختن به بزرگترین رقیب خود، از سد ایران عبور کند. لذا باید شاهد این مسئله باشیم که جو بایدن هم به دنبال تقویت «جریان یا جبهه موافقت» در برابر «محور مقاومت» باشد.
نصرتالله تاجیک، دیپلمات ایرانی و سفیر اسبق این کشور در اردن نیز در گفتوگو با سایت «انتخاب» اظهار داشت: بایدن علاقه دارد که مساله برجام زودتر حل شود. مقامات ایرانی نیز علاقه دارند که برجام هرچه زودتر و حتی الان حل شود تا دولت بعدی -چه اصلاحطلب و چه محافظهکار- که بر سرکار میآید مشکلات جدیدی را متحمل نشود. ما وقت زیادی نداریم و جریانهای مخالف ایران در تلاش هستند تا زمینه و بستر احیای برجام و مذاکره ایران و آمریکا را از بین ببرند.
دکتر موسوی در ادامه مصاحبه خود با آناتولی راجع به این مسئله نیز گفت: برجام به عنوان توافق ایران با شش قدرت برتر جهان به یک مسئله سهل و ممتنع تبدیل شده است. سهل، چون آمریکا می توان به برجام بازگردد و ممتنع است چون باید به این پرسشها پاسخ داد که چطور برگردد و ابتدا کدام طرف ابتدا بازگردد. اول بایدن برگردد به برجام و یا قبل از بازگشت تحریمها را لغو بکند یا اینکه ابتدا ایران تعهداتی را کاهش داده است را مجددا انجام بدهد؟ اینها سوالات مهمی است.
به نظر میرسد نظام جمهوری اسلامی و در راس آن آیتالله سیدعلی خامنهای، در حال حاضر با مذاکره مشکل دارند و نه بازگشت آمریکا به برجام و رفع تحریمها. وی در این زمینه گفته است: ما هیچ عجلهای نداریم که آمریکا به برجام برگردد. مطالبه منطقی ما رفع تحریمهاست. اگر تحریمها برداشته شد، برگشت آمریکا به برجام معنا خواهد داشت.
در همین راستا، محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران نیز تاکید کرده است: تحریمها تا فوریه لغو نشود، غنیسازی بیشتر و بازرسیها محدود خواهد شد. صبر ایران رو به پایان است. گام نخست بایدن باید تلاش برای جبران میراث خطرناک ترامپ باشد.
سید ابراهیم رئیسی، رئیس قوه قضائیه ایران نیز اظهار داشته است: کسانی که فکر میکنند مشکلات با مذاکره حل میشود اشتباه میکنند.
مهمترین دغدغه کنونی حکومت ایران نه برجام و تحریمها، بلکه جلب رضایت مردم برای مشارکت در انتخابات و انجام یک بازی برد-برد در این زمینه است. بازگشت فوری آمریکا به برجام و لغو تحریمها، مواجب خشنودی و همچنین امیدواری ملت ایران نسبت به بهبود اوضاع و در نتیجه مشارکت آنها در انتخابات خواهد شد. در این حالت، خیال نظام ایران که طبق عرف مایل به نشستن یک سیاستمدار اصولگرا بر کرسی ریاستجمهوری است نیز راحت خواهد شد.
بازگشت آمریکا به برجام و لغو تحریمها به این زودیها و بدون انجام مذاکره با ایران محال مینماید. از این رو، شق دوم بازی برد-برد مطرح میشود؛ در اینصورت شخصیتی مانند ظریف در ظاهر بهعنوان گزینه جناح روحانی و اصلاحطلبان و در واقع از سوی کلیت نظام، کاندیدای ریاستجمهوری خواهد شد و مردم نیز با توجه به تجربه برجام و شناختشان نسبت به توان دیپلماتیک و قدرت وی در مذاکرات، بهصورت گسترده در انتخابات شرکت خواهند کرد و به او رای خواهند داد.
در این زمینه میتوان به اظهارات دکتر اسماعیل گرامیمقدم، نماینده اسبق مجلس و سخنگوی حزب «اعتماد ملی» به رهبری مهدی کروبی اشاره کرد که پیش از انتخابات آمریکا تصریح کرد: اگر بایدن به ریاستجمهوری برسد، مردم فکر میکنند که باید در انتخابات شرکت کنیم و رئیس دولتی را برگزینیم که عقیدهاش برقراری رویکردی تعاملی با نظام بینالملل باشد.
سیدقائم موسوی نیز درباره موضوع انتخابات به آناتولی گفت: حکومت جمهوری اسلامی از بدو انقلاب اسلامی تاکنون همواره کوشیده است حضور حداکثری مردم در انتخابات را پشتوانه دموکراتیک، نشانه مشروعیت و مقبولیت بینالمللی خودش بداند. بنابراین مهمتر از مصادیق انتخابات، خود این رویداد برای نظام موضوعیت دارد. حضور حداکثری مردم یعنی کمیت انتخابات ترجیح دارد بر خروجی و نتیجه آن.
وی افزود: در این دوره ممکن است مسئله دیگری پیش بیایید؛ با توجه به مشارکت پایین مردم در انتخابات مجلس و اوضاع اقتصادی جامعه، استقبال مردم از انتخابات ریاستجمهوری در هالهای از ابهام قرار دارد. بنابراین احتمال دارد مجموعه حاکمیت و اصولگرایان، حضور حداکثری مردم را فدای موفقیت خود در انتخابات بکنند، همانند که در انتخابات مجلس با یک مشارکت حداقلی اکثریت کرسیها از آن خود کردند.
موسوی درباره کاندیداتوری ظریف نیز تصریح کرد: شاید یکی از دلایلی او برای اجتناب این باشد که از دید مردم که اساسا از طریق انتخابات امکان رسیدگی به مطالبات و بهبود شرایط وجود ندارد. دلیل دیگر ظریف است که توان و عملکرد وی در سیاست خارجی بوده است و تخصص و تجربه و پتانسیل لازم برای مدیریت مسائل داخلی و اجرایی را ندارد. هرچند حوزه سیاست تابع مقتضیات زمان است و افراد معمولا براساس آن در تصمیم خود تجدید نظر میکنند. از این رو، امکان دارد یک جناح با اتکا به اجماع و خرد جمعی ظریف را وادار به حضور در انتخابات کند. بنده این تصمیم را تقریبا غیرممکن میدانم، مگر اینکه او در یک شرایط خیلی حاد و نه بهصورت عادی حضور در انتخابات را بپذیرد.
