استانبول/خبرگزاری آناتولی
علیرغم گذشت یک هفته از پایان سفر مصطفی الکاظمی، نخستوزیر عراق به واشنگتن، انتقاد رسانهها و تحلیلگران نزدیک به حکومت ایران از دستاوردها و نتایج دیدار او با دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا بهنحوی بیسابقه ادامه دارد.
حملات محافل سیاسی ایران به الکاظمی در آستانه سفر او به تهران آغاز شد و پس از دیدارش با آیتالله سیدعلی خامنهای و حسن روحانی؛ رهبر و رئیسجمهور این کشور به اوج خود رسید. خبرگزاری آناتولی نیز در تاریخ 23 ژوئیه 2020 طی گزارشی تحلیلی با عنوان «آیا انتظارات رهبر ایران از عراق قابلتحقق است؟» به این موضوع پرداخت.
نارضایتی مقامات حکومت ایران از نتایج دیدار ترامپ-الکاظمی درحالی ابراز میشود که او سفر خود به آمریکا را به تاخیر انداخت تا ابتدا از تهران بازدید کند. انتخاب ایران بهعنوان نخستین مقصد خارجی نخستوزیر جدید عراق اهمیت نمادین داشت و نوعی پیروزی برای تهران محسوب میشد. علاوه بر این، وی پیش از سفر به واشنگتن، سرتیپ اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران را به حضور پذیرفت. این دیدار مورد اعتراض عراقیها قرار گرفت، چون از دیدگاه آنها، قاآنی پیام ایران برای آمریکا را تسلیم الکاظمی و برای مذاکراتش با ترامپ دستورکار تعیین کرده است.
دو انتظار اصلی تهران از الکاظمی که در دیدار وی با خامنهای و پیش از سفرش به آمریکا ابراز شد، عبارتند از خروج نیروهای این کشور از عراق و توقف فشارهای واشنگتن بر حشدالشعبی و لزوم بقای این گروه شبهنظامی. دولت روحانی نیز خواهان گسترش روابط اقتصادی با عراق؛ مانند صادرات برق و گاز و غیره است. ازدیدگاه محافل سیاسی ایران، الکاظمی در تهران و واشنگتن به مطالبات مذکور وقعی ننهاده است.
به عنوان مثال، حسن هانیزاده کارشناس جهان عرب طی مقالهای با عنوان تحقیرآمیز «تحفه الکاظمی» در خبرگزاری «خبرآنلاین» نزدیک به علی لاریجانی نوشته است: «تنها دستاورد الکاظمی در این سفر خروج نیروهای آمریکایی از پایگاه التاجی عراق بود. این سفر دستاوردهای اقتصادی و سیاسی برای عراق به همراه نداشت. شاهد یکسری جریانسازیها علیه الحشد الشعبی، النجبا و کتائب حزبالله هستیم. الکاظمی در حال رفتن به کجراهه است».
هانیزاده درباره دستاوردهای اقتصادی سفر الکاظمی به آمریکا به خبرگزاری «برنا» گفته است: قراردادهایی که بین بغداد و واشنگتن امضا شده به نفع ملت عراق نبود و این حق را به آمریکاییها داد که در مسائل نفتی و انرژی عراق دخالت کنند.
خبرگزاری «میزان» وابسته به قوه قضاییه ایران نیز طی یک گزارش تحلیلی با عنوان «تکرار وعده مبهم خروج از عراق؛ دستاورد سفر الکاظمی به آمریکا» اعلام کرده است: آنچه که از این سفر تمدیدشده به دست آمده، نه برنامه زمانی مشخص برای خروج نظامیان آمریکایی از عراق بلکه تکرار وعدهای است که در سالهای اخیر از سوی آمریکا تکرار شده و تحقق نیافته است.
محمدصادق کوشکی، استاد دانشگاه تهران و رئیس سابق دفتر هنر و ادبیات مرکز اسناد انقلاب اسلامی هم درباره سفر مذکور به خبرگزاری «شهر و شهروندی ایران «ایمنا» گفته است: «الکاظمی از ابتدای دوره ریاست خود حساب ویژهای روی دریافت کمک آمریکا باز کرد و واشنگتن نیز با هدف بهبود شرایط وضعیت خود در عراق، به حمایت از الکاظمی پرداخت. پیوند میان آمریکا و الکاظمی باعث شده تا بغداد نگاه سردتری نسبت به ایران داشته باشد».
وسایت خبری-تحلیلی «نامهنیوز» به مدیریت علی پورمحمدی، برادر مصطفی پورمحمدی، وزیر سابق دادگستری ایران نیز نوشته است: «بیشترین منفعت سفر الکاظمی به واشنگتن برای ترامپ است؛ زیرا در این سفر مقامات آمریکایی کوشیدند بحث خروج نیروهای این کشور بهصورت شفاف مطرح نشود و به جای آن قراردادهای اقتصادی جدیدی را به دولت عراق تحمیل کنند. الکاظمی راههای زیادی برای گفتگو با ترامپ ندارد و نمیتواند او و دیگران را مجبور به کاری کند».
وبسایت «اقتصادآنلاین» که بیشتر به انعکاس اخبار و رویدادهای اقتصادی میپردازد، طی مطلبی به قلم مریم علیزاده آورده است: «ماحصل اصلی سفر اخیر الکاظمی به واشنگتن، کاهش حضور ایران در بازار انرژی عراق بوده است. مهلت 120 روزه آمریکا برای معافیت تحریمی واردات برق و گاز عراق از ایران تا دو روز دیگر به پایان میرسد و میزان معافیت بعدی آمریکا تعیینکننده نقشه راه این کشور در محدودسازی حضور ایران در بازار انرژی عراق است».
در همین راستا، دکتر حسن هاشمیان، کارشناس مسائل خاورمیانه مقیم نیویورک در گفتگو با خبرگزاری آناتولی اظهار داشت: «سفر آقای الکاظمی به واشنگتن برای عراق دستاوردهای مهمی داشته است؛ هنوز هواپیمای حامل کاظمی در فرودگاه بغداد ننشسته بود که نیروهای آمریکایی از پایگاه التاجی خارج شدند. طرفین قراردادهای اقتصادی مهمی نیز در زمینه صنعت استخراج نفت و تکنولوژیهای جدید امضا کردند».
هاشمیان درباره واکنش تهران به سفر مذکور نیز گفت: «ایران نگران است که عراق تبدیل به کشوری مستقل شود و در محوربندیهای شدید منطقهای وارد نشود. الکاظمی میخواهد ثابت کند که عراق وارد این محورها نمیشود و براساس منافع ملتش رفتار میکند. او خواهان رفتار یکسانی با ایران، آمریکا، مصر، اردن و غیره است. منتها ایران میخواهد که سیاست عراق تابعی از نظام ولیفقیه و بخشی از محور خودش باشد. ایران مایل است از عراق برای حمله به دیگران استفاده کند».
در ادامه این گفتگو، حمیدرضا ابراهیمی، روزنامهنگار حوزه جهان عرب و خاورمیانه کارشناس ارشد حقوق بشر نیز به «آناتولی» گفت: «بازدید الکاظمی از واشنگتن، یکی از سفرهای سهگانه مدنظر او به ایران، آمریکا و سپس عربستان سعودی است که این آخری ظاهرا به دلیل بیماری ملک سلمان هنوز انجام نشده است. این سه سفر بخشی از راهبرد موازنه الکاظمی است. او قصد دارد بین منافع این سه کشور در داخل عراق موازنه ایجاد کند».
وی افزود: «سه نخستوزیر پیش از الکاظمی؛ یعنی نوری المالکی، حیدر العبادی و عادل عبدالمهدی موفق به انجام این کار نشدند. الکاظمی رمز عبور خودش را بر روی این اصل گذاشته است که عراق میدان تسویه حساب این سه تا قطب نشود. ایران و آمریکا و عربستان سعودی هیچکدام علیه دیگری در عراق اقدام نکنند».
ابراهیمی درباره رفتار ایران با الکاظمی پیش و پس از سفرش به آمریکا نیز تصریح کرد: «او در سفرش به تهران گفت که ما مناسبات اقتصادی مانند گمرک و خرید برق و غیره با ایران داریم. شما نیز با عراق بهعنوان یک دولت تعامل کنید نه از طریق میلیشیاها. گروههای شبهنظامی مانند کتائب حزبالله و غیره را کنترل کرده و مثل لبنان با عراق رفتار نکنید. الکاظمی نمیخواهد مانند دو نخستوزیر قبلی عراق به حشدالشعبی مشروعیت قانونی ببخشد، اما هیچ سیطرهای بر این گروه نداشته باشد. او میخواهد این شبهنظامیان در ارتش عراق ادغام شوند، اما ایران در شرایط کنونی این شرط را نمیپذیرد. راهبرد دیگر ایران در عراق خروج نظامیان آمریکایی است. پارلمان عراق نیز آن را تصویب کرده، هرچند الزامآور نیست و اجرای آن بستگی به تصمیم الکاظمی دارد. ».
او راجع به اینکه دولت الکاظمی چگونه میتواند رضایت ایران را جلب کند نیز اظهار داشت: «ایران خود را در موقعیت مذاکره با کاظمی قرار نمیدهد، ولو اینکه امتیازات اقتصادی هم به این کشور بدهد. گرفتن معافیتهای تحریمی از آمریکا و خرید انرژی و برق امتیازات کمی نیست که عراق به ایران داده است، اما اینها تهران را خشنود نمیسازد. رخدادهایی مانند انفجار روزانه در منطقه سبز بغداد، حمله به کاروان لجستیکی آمریکا و ترورهای بصره نشان میدهد که برخی گروههای مدعی نزدیکی به تهران از بالانس ایجادشده توسط الکاظمی رضایت ندارند. در پایان باید گفت او را جبر شرایط به ایران تحمیل کرد نه اینکه رضایت سیاسی و راهبردی در کار باشد».
