استانبول/ شاهین دمیر / خبرگزاری آناتولی
گروهی از کارشناسان مرکز مطالعات ایرانی آنکارا موسوم به «ایرام سنتر» در یک وبینار اختصاصی با موضوع «ایران؛ در پس ترور محسن فخری زاده»، به بررسی ابعاد سیاسی و امنیتی این حادثه و تاثیرات احتمالی آن بر ساختار نهادهای تصمیمگیری و قانونگذاری ایران پرداختند.
مهمت کوچ مسئول گروه سیاستهای داخلی ایرام سنتر در این نشست که به مدیریت پروفسور دکتر مراد اصلان، معاون رئیس این مرکز به انجام رسید، در تشریح اقدامات مجلس با اکثریتی اصول گرا و دولت حسن روحانی، رئیس جمهور ایران در پس ترور محسن فخری زاده، دانشمند هستهای این کشور با اشاره به به تحرکات سیاسی داخلی ایران پس از پیروزی جو بایدن در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا و بازتاب مثبت آن در بازار این کشور گفت:
«دلار تا حدودی کاهش پیدا کرد و امید دولت ایران از بازگشت آمریکا به برجام افزایش پیدا کرد. در فضایی که دولت در حال نشان دادن چراغ سبز به کشورهای غربی بود، این ترور که از لحاظ نمادین اهمیت زیادی دارد، در واقع گامی در جهت تخریب این اقدامات بوده است».
وی افزود: گروههای اصولگرا و در اصل حکومتی شدت انتقاد از دولت را افزایش دادند. معتقدم بازیگرانی مانند امارات متحده، عربستان سعودی و اسرائیل که مخالف نزدیکی ایران به آمریکا هستند در وقوع این حادثه نقش داشتند. این اقدام به گونهای صورت گرفته است که پاسخ یا عدم پاسخ به آن به ضرر ایران خواهد بود. در صورت پاسخ دهی روندی که دولت انتظار داشته متوقف میشود و در صورت خودداری از اقدام متقابل به آن، ضعف بازدارندگی این کشور بیشتر نمایان خواهد شد.
«تصویب قانون اقدام راهبردی برای لغو تحریمها به مثابه خروج از برجام است»
کوچ با اشاره به تصویب قانون اقدام راهبردی برای لغو تحریمها توسط مجلس ایران، اضافه کرد: از این پس سرنوشت پایبندی ایران به برجام و همچنین انتخابات ریاست جمهوری سال آینده این کشور را تعیین خواهد کرد. با تصویب و انتشار آن در روزنامه رسمی ایران خروج از برجام را عملا اعلام خواهد کرد.
مسئول گروه سیاستهای داخلی ایرام سنتر با بیان این که بندهای این قانون در اصل امکان خروج ایران از برجام را افزایش میدهد، گفت: در اصل این قانون، تلاشهای دونالد ترامپ برای هموار کردن مسیر خروج ایران از برجام را به نتیجه رسانده و همچنین «مکانیزم ماشه» را استارت خواهد زد. باید دید که آیا تهران خود را به یک توافق جدید دیگری آماده میکند.
- درخواست دیدار روحانی با خامنهای پذیرفته نشده است
وی با اشاره به اختلاف شدید دولت و مجلس ایران بر سر قانون مذکور مطرح کرد: بنا به اعلام برخی منابع، روحانی در این زمینه در 5 روز اخیر 3 بار درخواست ملاقات با آیتالله خامنهای رهبر این کشور داشته اما بیت رهبری به دلیل شرایط بیماری وی وقت ملاقات ندادهاند. با توجه به اختصاص اکثریت مجلس به اصولگرایان و تایید این مصوبه توسط شورای نگهبان میتوانیم بگوییم که خامنهای نیز از این روند حمایت میکند.
وی اضافه کرد: اصولگرایان با این قانون احتمال مذاکرات روحانی با بایدن را به حداقل رسانده و روند ریاست جمهوری را به نفع خود تغییر خواهند داد. با توجه به بند کیفری این قانون در صورت عدم اجرای آن توسط حسن روحانی بحران جدیدی در سطح دولت این کشور به وجود خواهد آمد.
- تناقض اظهارات مقامات امنیتی و عکسهای انتشار یافته از محل حادثه ترور فخری زاده
هادی آتای مسئول گروه مطالعات امنیتی ایرام نیز با اشاره به نحوه ترور فخری زاده و اظهارات پس از آن گفت: به گفته منابع امنیتی ایران، این ترور از طریق سلاح اتوماتیک و با کمک هوش مصنوعی و از طریق ماهواره صورت گرفته است. رمضان شریف، سخنگوی سپاه پاسداران ایران نیز تقریبا اظهاراتی در موازات این امر داشته است. به عبارتی میخواهند بگویند که به رغم تمامی تدابیر امنیتی اتخاذ شده، تسلیحات فوق پیشرفته اسرائیل عامل اصلی این ترور بوده است.
آتای با اشاره به تناقض اظهارات منابع امنیتی و نظامی ایران و تصاویر به ثبت رسیده از این حادثه گفت: تصاویری که توسط رسانههای نزدیک به سپاه پاسداران در زمینه ترور فخری زاده انتشار یافته، با این اظهارات متناقض است. جهت گلولهها، اظهارات شاهدان عینی، تصاویر ضبط شده ، مصاحبههای انجام شده با مردم آن منطقه، گویای وقوع یک درگیری در آن موقع ترور فخریزاده بوده است. این بدین معناست که در منطقه افراد مسلح حضور داشتند.
وی در این زمینه افزود: از سوی دیگر نظامیان بازنشسته مانند حسین علایی از فرماندهان سابق نیروهای مسلح ایران اعلام کرد که اسرائیل نه تنها به ایران نفوذ کرده بلکه دارای ساختاری جاسوسی در این کشور است.
- «ترور فخری زاده بدون نفوذ در ارگانهای ایران امکانپذیر نمیشد»
آتای گفت: مشاوران امنیتی اسرائیلی که رابطه نزدیک با موساد دارند اظهار داشتند که ترور فخری زاده ویژه بوده و تیمهای متفاوت با ترورهای سالهای قبلی وجود داشته است. در این جا از چند تیم ترور به طور چند لایهای برای شکستن حفاظت وی سخن گفته میشود. این اقدام بدون نفوذ به ارگانهای داخلی ایران و جمع آوری اطلاعات از آن امکانپذیر نیست.
وی با بیان این که در زمینه تکنیکی نیز یک تحول جدی در نوع اجرا دیده میشود، گفت: به احتمال زیاد برای حصول اطمینان از کشته شدن فخری زاده وی را از داخل خودرو بیرون آورده و در محل حادثه ترور کردهاند. به احتمال زیاد برنامه ریزی و فرماندهی این اقدام توسط موساد، پیادهسازی آن توسط افراد مزدور خارجی و در روند حمل و نقل نیز از سوی همدستان داخلی به انجام رسیده است.
- اختلافات وزارت اطلاعات با سازمان اطلاعات سپاه عامل اصلی ضعف امنیتی ایران
مسئول گروه مطالعات امنیتی ایرام رقابت وزارت اطلاعات با سازمان اطلاعات سپاه پاسداران از اصلیترین علل ناتوانی ایران در مهار چنین اتفاقات دانست و عنوان کرد که سازمان اطلاعات سپاه پاسداران در تلاش بی اعتبار ساختن و خارج کردن وزارت اطلاعات از چرخه امینتی و آمادهسازی خود برای دوره پس از خامنهای است.
آتای خاطرنشان کرد: در سال 2018 اسرائیل یک آرشیو پانصد کیلیویی از آرشیو مربوط به فعالیتهای هستهای ایران، از این کشور خارج کرد. و نتانیاهو نیز اعلام کرد که نیروهای اسرائیل وارد ایران شده و از بایگانیهای این آرشیوها را به بیرون کشاندند.
- احتمال عملیات های جدید تا آغاز رسمی ریاست جمهوری بایدن
وی افزود: ارادهای نیز برای از بین بردن این اختلافات وجود ندارد. بیش از گام بعدی ایران، اکنون گام بعدی اسرائیل اهمیت دارد. احتمالا عملیاتهای جدید از سوی اسرائیل تا زمان آغاز رسمی دوره ریاست جمهوری بایدن وجود دارد.
- ترور اسامی اصلی سیاست امنیتی ایران پس از انقلاب 57 در یک سال
دکتر بیلگهخان آلاگؤز، مسئول گروه سیاست خارجی مرکز مطالعات ایرانی آنکارا با بیان این که ایران 2020 را با ترور قاسم سلیمانی آغاز کرده و با ترور فخری زاده به پایان برد گفت: این دو ترور را باید از یک نقطه مشترک ارزیابی کرد. پس از انقلاب 57 امنیت ایران بر دو پایه اصلی محور مقاومت و نیروی هستهای استوار بود. سلیمانی به عنوان فرمانده نیروی قدس مهمترین فرمانده محور مقاومت و فخری زاده نیز از اسامی نمادین برنامه هستهای بود. کشته شدن هر دو نفر به نوعی حاوی پیام مهمی برای ایران محسوب میشود. با این تفاوت که عامل ترور فرمانده سابق قدس مشخص بود، اما هنوز عامل اصلی کشته شدن فخری زاده اعلام نشده است.
- سیاست بایدن و ترامپ در قبال توافق هستهای با هم تفاوت ندارد
آلاگؤز وقوع این حادثه به دنبال مشخص شدن نتایج ریاست جمهوری آمریکا بسیار تامل برانگیز دانست و گفت: از سوی دیگر باید میزان احتمال بازگشت ایران و آمریکا به توافق هستهای ارزیابی شود. بایدن و گروهش در دوره انتخابات اظهارات دقیق در این باره داشتند. در واقع هدف بایدن و ترامپ از یک جهت متقارن هم است. به طوری که بایدن نیز ضمن ابراز تمایل برای بازگشت به برجام، اعلام کرد که به دنبال آن میخواهد یک توافق دیگر در این زمینه با ایران داشته باشد.
وی ادامه داد: در واقع هدف آغاز یک روند مذاکرات کلی با محتوای محدود کردن نفوذ ایران در عراق، یمن و سوریه در کنار موضوعات هستهای است که تحقق آن نیز با توجه به موضع تهران نسبت به این موضوعات سخت است.
مسئول گروه سیاست خارجی مرکز مطالعات ایرانی آنکارا در زمینه واکنش کشورهای منطقه از جمله کشورهای عربی حوزه خلیج گفت: کشورهای عرب که اخیرا با اسرائیل توافق امضا کردهاند، هم این ترور را محکوم کردند، این امر نشان میدهد که هر اقدام اسرائیل و بایدن در منطقه طی 4 سال ریاست جمهوریاش در منطقه توسط این کشورها تایید و حمایت نخواهد شد.
وی در زمینه رویکرد کشورهای اروپایی تاکید کرد: از سوی دیگر اتحادیه اروپا نیز به ضرورت دیپلماسی با ایران تاکید دارد، چراکه در صورت یک عملیات نظامی در منطقه مشکلات و تبعات زیادی مانند تامین انرژی و مسئله ایجاد موج جدید مهاجرات برای اروپا در پی خواهد داشت. همچنین اتحادیه اروپا ترور فخریزاده را به طور تلویحی محکوم کرد.
