22 مارس 2021•بهروزرسانی: 24 مارس 2021
استانبول/خبرگزاری آناتولی
آیتالله سیدعلی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی ایران در نخستین سخنرانی خود در سال جدید هجری-شمسی پیرامون احیای توافق برجام و تحریمهای آمریکا علیه کشورش اظهار داشت: اقتصاد ایران را به تحریم گره نزنید و فرض را بر این بگذارید که تحریمها باقی خواهد ماند.
این سخنان نشان میدهد که احیای برجام به زودی محتمل نیست. بسیاری از کارشناسان نیز وقوع این امر را بعید دانستهاند. به گزارش ویژهنامه نوروزی روزنامه «شرق»، کوروش احمدی، کارشناس روابط بینالملل که سالها در دفتر ایران در سازمان ملل فعالیت کرده، گفته است: من فکر نمیکنم برجام به شکلی که در سال 2015 مورد موافقت قرار گرفت، قابل احیا باشد.
در همین رابطه، جلال خوشچهره، کارشناس ارشد روابط بینالملل و روزنامهنگار باسابقه ایرانی در گفتگو با خبرگزاری آناتولی اظهار داشت: چشماندازی امیدوارکننده را برای حل مشکلات تهران-واشنگتن و حتی تنشی که در روابط ایران و اروپا وجود دارد نمیبینم، چرا که هیچکدام از موانع بر سر راه روابط ایران با آمریکا و اروپا برطرف نشده است. شروط آمریکا و اروپا طی سالهای اخیر و به ویژه چند ماه گذشته به شکل شدیدتری و بهعنوان مطالبه جدی مطرح میشود. از سوی دیگر، ایران هم معتقد است که نتوانسته به حقوق مصرح در برجام دست یابد. فشارهای حدکثری و تحریمهای اقتصادی، بهویژه موانع بانکی برای تجارت خارجی ادامه دارد.
وی در ادامه با اشاره به اینکه علیرغم امیدواری ایرانیها به وعدههای جو بایدن رئیس جمهور جدید آمریکا، هنوز «در دو کشور اجماعی برای احیای برجام وجود ندارد»، گفت: برخی در ایران برجام یک شکست میدانند و متعتقدند در مقابل تعهداتی متحمل شدهایم، هیچ امتیازی نصیب ما نشده است. از دیدگاه این طیف، دولت بایدن برخلاف ترامپ از حمایت فراگیرتری در داخل آمریکا و اروپا و دیگر اعضای جامعه بینالملل برخودار است. بنابراین بازگشت به برجام و اصولاً ماهیت این توافق نمیتواند خواستههای تهران را برای رفع مشکلاش تامین کند.
خوشچهره افزود: جریان دیگری نیز اصرار میکند که باید با جامعه جهانی وارد تعامل شویم و اختلافات خود با آمریکا و اروپا و غیره را حل کنیم. دیدگاههای متعارض و بیرحمانه و در عین حال آمیخته با رقابتهای جناحی در داخل ایران وجود دارد. معمولاً منافع ملی تابعی از این رقابتهای جنایی میشود. همین مسئله باعث میشود تا یک توافق و اجماع ملی برای بازگشت به برجام آنگونه که مورد پسند طرفهای مقابل هم باشد وجود نداشته باشد. انتخابات پیشرو در ایران هم باعث شده است که به اجماع لازم درباره برجام دست پیدا نکنیم. مشخص نیست چه کسی و با چه رویکرد و اختیاراتی قرار است به نمایندگی از ایران با آمریکا و دیگر طرفهای برجام گفتگو کند.
این تحلیلگر مسائل سیاسی درباره عدم اجماع لازم برای بازگشت برجام در آمریکا نیز تصریح کرد: این عدم اجماع در آمریکا هم وجود دارد. نسبت مخالفان و موافقان دولت بایدن در کنگره و سنای آمریکا بسیار نزدیک است و او در وضعیت شکنندهای قرار دارد. بایدن به هیچ وجه نمیخواهد خودش را درگیر مخالفان برجام در کنگره و سنا بکند، چون به حمایت آنها را برای برونرفت از مشکلات داخلی آمریکا به ویژه آسیبی که اجماع ملی این کشور در دوران دونالد ترامپ دید، نیاز دارد.
او ادامه داد: مسئله دیگر این است که بایدن میراثی که دولت ترامپ در خاورمیانه در دو بخش روابط اعراب و اسرائیل و دیگری اعمال سیاست فشار حداکثری در قبال ایران را نمیخواهد به راحتی از دست بدهد و میخواهد از آن بیشترین بهرهبرداری را بکند. اروپاییها در دوره ترامپ علیرغم مخالفت با ترامپ خواهان تعدیل رفتار ایران در زمینه هستهای، موشکی و منطقهای بودند. آنها حال با نگاه به 12 شرط مایک پمپئو میکوشند که همراه با دولت بایدن یک صدایی مشترکی در اعلام مطالبات خود از تهران را اعلام کنند. بنابراین این وضعیت ایران سختتر خواهد شد.
خوشچهره افزود: مصوبه اخیر مجلس و تهدید برای خروج از پروتکل pmt نیز یک نوع همصدایی علیه ایران در اروپایی و آمریکا و حتی متحدان منطقهای به وجود آورده است. مطالبات آمریکا و اروپا در مورد فعالیتهای هستهای و موشکی، نقش و نفوذ منطقهای و همچنین پرونده حقوقبشر ایران همگی باعث شده است چشمانداز نزدیکی رو برای انجام گفتگوهای سازنده نداشته باشیم.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: مطالبات و شروط فزاینده آمریکا و اروپا برای بازگشت به گفتگوها را میتوان نگاه «صفر و صدی» دانست. آیا ملاحظات آمریکا و تروئیکای اروپایی در زمینه فعالیتهای هستهای، موشکی و منطقهای ایران برای دفاع از منافع اسرائیل و سعودی و متتحدان این کشور است، یا اینکه بهعنوان یک مصلح به این مسائل نگاه میکنند؟ اگر حالت نخست باشد، این ملاحظات یک مانع محسوب میشود و نتیجهای نخواهد داشت.
این کارشناس روابط بینالملل پیرامون روابط ترکیه-ایران و دیدار اخیر مولود چاووشاوغلو و محمدجواد ظریف، وزرای امور خارجه دو کشور در استانبول هم اظهار داشت: روابط ایران و ترکیه در یک مدار فراز و نشیب قرار دارد، اما تاکنون آنکارا و تهران مدام ملاحظات یکدیگر را در مسائل مختلف علاوه بر روابط اقتصادی سیاسی و فرهنگی را رعایت کردهاند. هرگاه پای ترکیه و ایران به هم گیر کرده است، مانند قضیه سوریه و قرهباغ و عراق، کوشیدهاند به شکل زیرپوستی این اختلافات را مدیریت بکنند تا برجسته نباشد.
او افزود: ترکیه و ایران در حال حاضر با اروپا و آمریکا و حتی با روسیه و چین یک سری مشکلاتی دارند. اختلافات ژئوپلتیک و ژئواقتصادی ایران و ترکیه را نیز نمیتوان نادیده گرفت، ولی هر دو کشور به خوبی میدانند که الان زمان مناسبی برای برجسته کردن اختلافات نیست و بیشتر به ترمیم و تحکیم روابط به تحکیم روابط نیاز دارند. به همین دلیل هم تهران و هم آنکارا به شدت مراقبت میکنند که این روابط حفظ شود و تحت تاثیر تنشهای بیرونی قرار نگیرد.
خوشچهره در پایان راجع به نوع همکاری و روابط ترکیه-ایران نیز گفت: ایران نیاز دارد از مهلکه فشار تحریمی خارج شود. تنش بین طرفین در سیاست خارجی باید به نقطه صفر برسد. ترکیه با توجه به توان اقتصادی و مبادلات تجاری و انرژی میتواند و کمک حالی منفذی برای کاهش فشار حداکثری علیه ایران باشد. رقابتهای اقتصادی ترکیه و ایران در بازارهای عراق، افغانستان سوریه میتواند به مشارکت و همکاری سازنده در این کشورها تبدیل شود. با توجه به اختلافات مشترک ترکیه و ایران با غرب، دو کشور میتوانند نه در حد متحد استراتژیک، اما بهعنوان همسایگان خوب و صمیمی، همکاری و روابط مثبت خود را ادامه دهند.
