20 اکتبر 2020•بهروزرسانی: 21 اکتبر 2020
استانبول/رضا طالبی، روزنامه و تحلیلگر حوزه قفقاز/خبرگزاری آناتولی
ارمنستان برای توجیه و ادامه اشغال قرهباغ تاکنون، بهویژه در نبرد اخیر، تاکتیکها و ترفندهای مختلفی مانند استمداد رسانهای، سیاسی و نظامی از متحدان شرقی و غربی خود، کمپین اشاعه دروغ علیه ترکیه و جمهوری آذربایجان، حمله مذبوحانه موشکی به شهروندان و غیرنظامیان مناطق دور و نزدیک محل نزاع مانند گنجه، اردوباد و غیره به کار برده، اما شواهد دال بر موفقیت نیروهای ارتش آذربایجان در آزادسازی خاک وطنشان است.
گنجه، «اولین پایتخت جمهوری خلق آذربایجان» بوده و دارای موقعیت استراتژیک و بسیار مهمی است. گنجه کنونی، دومین شهر بزرگ و مهم آذربایجان و تداعیگر مهستی گنجوی، نظامی و جوادخان است. این شهر علیرغم مسافت بسیار زیاد آن با مناطق اشغالی در قرهباغ، به علت اهمیت و نزدیکی آن به خطوط انتقال هیدروکربن آذربایجان به ترکیه و اروپا مورد هدف موشکهای ارمنستان قرار گرفته است.
موشک «البروس» و یا «اسکاد» که زمانی برای بمباران شهرهای ایران توسط صدام حسین نیز استفاده میشد، با بهینهسازی کلاهک آن میتواند اهداف بسیار دور را نیز نشانه گرفت و منهدم کرد. نظامیان ارمنستان با کاربرد این سلاح روسی و حمله به مناطق مسکونی و غیرنظامیان آذربایجان قصد ترساندن مردم این کشور را دارد. ارمنستان همچنین میخواهد با کشاندن جنگ به داخل مناطق غیراشغالی آذربایجان، نیروهای ارتش این کشور را تحریک کند تا مواضع ارمنستان در خارج از قرهباغ را نیز هدف قرار دهند.
علیرغم این تلاش مذبوحانه و غیرانسانی، ارتش جمهوری آذربایجان با اتخاذ یک استراتژی حقانیتمحور به انهدام مواضع پدافندی-آفندی اشغالگران در قرهباغ پرداخت. پهپادهای فوق پیشرفته «بایراکتار» پاسخی کوبنده به کشتار غیرانسانی شهروندان توسط ارامنه دادند. براساس اخبار رسانههای معتبر بینالمللی، ارتش آذربایجان هرگز غیرنظامیان را هدف قرار نداده و علیرغم اقدام تحریکآمیز ارمنستان از واکنش از هرگونه اقدام غیرانسانی اجتناب کرده و تنها به پیشروی در مناطق اشغالی پرداخته است.
نظامیان ارمنستان، علاوه بر گنجه، شهر اردوباد جمهوری خودمختار نخجوان را نیز هدف قرار دادهاند. هدف از این حمله، کشاندن پای ترکیه به میدان نبرد است، زیرا این کشور طبق عهدنامههای مسکو، قارص و قمری دولت «گارانتور یا ضامن» است. بنابراین، هرگونه تجاوز کشور ثالثی به نخجوان میتواند با واکنش و مداخله ترکیه همراه خواهد شود. این تحرک کورکورانه نیز نتوانست بهانهای موثر برای ایروان بهمنظور استمداد از متحدین روس و فرانسوی خود جهت کشاندن آنها به میدان جنگ منجر شود.
از دیگر ترفندهای نخنما و تکراری ارمنستان و متحدانش انتشار خبر حضور جنگجویان سوری در قرهباغ و ایجاد جنگ روانی علیه ترکیه بوده است. هیچ سند و مدرک معتبر و بینالمللی، جز تبلیغات کاذب رسانههای ارمنی، ایرانی و روسی دال بر حضور این جنگجویان برای حمایت از نیروهای مسلح آذربایجان در قرهباغ وجود ندارد. مقامات ارمنستان در پاسخ به سوال خبرنگاران راجع به این مسئله تنها گفتند که اجساد این جنگجویان طعمه گرازهای وحشی شده است!
شاخهای به اصطلاح علمی بهنام «آقنوتولوژی» وجود دارد که وظیفه آن تولید دروغ است. امروزه در فرانسه بهعنوان کشور مدعی آزادی و دموکراسی، آقناتولوژیستها اخباری را مبنی بر حضور "نیروهای جهادی" در قرهباغ اشغالی میپراکنند. این اقدام، تداعیگر سیاست فرانسوا میتران، رئیسجمهور اسبق فرانسه در قبال عناصر تروریستی پ.ک.ک است. این روش سالهاست که برای تغذیه نیروهای نیابتی در میدان استفاده میشود.
این بحث انحرافی درحالی مطرح شده است که خود ارمنستان با دعوت از پارتیزانهای تروریستی «آسالا»، و «ای.پی. جی» و «پ.ک.ک» برای انجام یک نبرد نامنظم و گریلایی در قرهباغ اشغالی تلاش میکند. این منطقه به علت کوههای صعبالعبور و مناطق مینگذاری شده، بستری آماده برای فعالیت سه گروه تروریستی مذکور به شمار میرود.
هدف ارمنستان، فرسایشیکردن جنگ، تضعیف توان ارتش آذربایجان و سوریهسازی قرهباغ جهت ممانعت از آزادسازی این منطقه بوده و است. با این وجود، نیروهای ویژه ارتش آذربایجان موفق شدهاند نظامیان پیر و خسته دولت خودخوانده قرهباغ و قوای پارتیزانی-تروریستی آسالا را شکست دهند. آزادسازی شهر «جبرائیل» از دست تروریستهای آسالا، گواهی بر این ماجراست. حمایت متحدان شرقی و غربی ارمنستان نیز مانع شکستهای این کشور در قرهباغ اشغالی نشده است. با این حال، برخی رسانههای مشخص به تحریف رخدادهای قرهباغ میپردازند.
رسانههای فارسی زبان در داخل و خارج از ایران نیز با تصویرسازی از این مناقشه بهعنوان جنگ ارمنستان-ترکیه، میکوشند حقانیت جمهوری آذربایجان در دفاع از تمامیت ارضی کشور خود را نادیده بگیرند. گزارشهای متعددی درباره ارسال سلاحهای روسی از طریق خط دریایی ماخاچ قلعه و انزلی و سپس گمرک نوردوز به ارمنستان وجود دارد.
حکومت ایران علیرغم تاکید قانون اساسی و آرمانهای نظام «جمهوری اسلامی» بر لزوم حمایت از مسلمانان بهویژه شیعیان، در قبال مسئله قرهباغ دچار پارادوکس و چه بسا تغییر رویه شده است. این پارادوکس در مورد مسلمان تُرک اویغور در ترکستان چین نیز مشاهده میشود. ارمنستان علیرغم جمعیت کم و بازاری بسیار ضعیف، به علت واقعبودن در مسیر ترکیه به قفقاز جنوبی همیشه در مرکز توجه ایران بوده است. اظهارات مقامات دولت ایران و حتی ائمهجمعه استانهای ترکنشین مصرف داخلی داشته و جهت کنترل احساسات شهروندان ترک این کشور بوده است.
البته سکوت روسیه و تنهایی ایران تضعیفشده در قفقاز به علت سیاستهای اشتباه تهران، سبب ملایمت در لحن مقامات دیپلماتیک این کشور شده است. اعتراض شهروندان ترک ایران، از جمله در تبریز، تهران و دیگر شهرهای این کشور از دیگر عوامل عقبنشینی کلامی مقامات ایرانی به شمار میرود. شورای خلیفهگری ارامنه ایران نیز علیرغم بیانات بسیار تند خود در گذشته، در پی موضع اخیر مقامات این کشور، هنوز واکنش شدیدی نسبت به آزادسازی قرهباغ نداشته است.
فرصتی که پس از قریب به سی سال توسط نیروهای ارتش آذربایجان حاصل شده، بسیار مغتنم است. نارضایتی مسکو از دولت نیکول پاشینیان، تضعیف اقتصادی ایران، همهگیری کرونا و همچنین مشکلات عدیده روسیه در قبال روسیه سفید، قرقیزستان و لیتوانی (سبقه تاریخی حمله به کریمه و آبخازیا) و عاملی بهنام ناوالنی و افت شدید روبل سبب شده است که ارتش آذربایجان بتواند با حمایت ترکیه بخش قابل توجهی از قرهباغ اشغالی را آزاد کند. علیرغم دفاع برخی کشورها مانند فرانسه و غیره از ارمنستان، جمهوری آذربایجان برتری نظامی خود را به رخ همسایه ماجراجویش کشیده است.
هماکنون نیز با برقراری آتشبس موقت جهت مبادله جنازهها و اسرا، جمهوری آذربایجان میکوشد برخلاف دولت پاشینیان مسئله را بدون اقدام علیه غیرنظامیان حل کند. موضع رادیکال و ایدئولوژیک نخستوزیر ارمنستان و موشکباران مناطق مسکونی در گنجه با پاسخ کوبنده ارتش آذربایجان مواجه شده است. بنابراین میتوان انتظار داشت در آینده نزدیک با توجه به کشتهشدن حدود پانصد نفر از نظامیان ارمنی و ضربات مهلک نیروی هوایی آذربایجان به آنها در قرهباغ اشغالی و افزایش فشار روسیه و فرانسه، شاهد تغییراتی در رویکرد ایروان به مساله قرهباغ اشغالی باشیم.
