10 مه 2022•بهروزرسانی: 11 مه 2022
باکو/خبرگزاری آناتولی
نود و نهمین سالگرد تولد حیدر علیاف، از مقامات رده بالای اتحاد جماهیر شوروی و رئیس جمهور سابق آذربایجان در شهر باکو، پایتخت این کشور برگزار شد.
حیدر علیاف که در دوره اتحاد جماهیر شوروی سمتهای رده بالایی را بر عهده داشت. او با به قدرت گرفتن سمت ریاست جمهوری آذربایجان در سالهای پس از استقلال این کشور را از خطر جنگ داخلی نجات داده و با ارمنستان نیز آتشبس اعلام کرد.
وی در 10 می 1923 در جمهوری خودمختار نخجوان به دنیا آمده و در سال 1939 از دانشکده فنی این شهر فارغ التحصیل شد. سپس در دانشکده معماری مؤسسه صنعتی آذربایجان ثبت نام اما با شروع جنگ جهانی دوم نتوانست تحصیلات خود را تکمیل کند.
علیاف بین سالهای 1941 و 1944 به عنوان مدیر بخش آرشیو سری کمیساریای امور داخلی جمهوری خودمختار نخجوان خدمت کرده و در سال 1944 در کمیته امنیت دولتی اتحاد جماهیر شوروی (کا.گ.ب) استخدام شد.
وی در سال 1967 با ادامه کار خود در این سمت به عنوان رئیس کا.گ.ب آذربایجان منصوب شد و به درجه سرلشکری رسید. علیاف در سال 1969 به عنوان دبیر کل کمیته مرکزی حزب کمونیست آذربایجان برگزیده و تا سال 1982 این سمت را برعهده داشت.
رئيس جمهور سابق آذربایجان در سال 1982 به مسکو دعوت و به عنوان یکی از اعضای دفتر سیاسی کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی انتخاب شد. او یکی از 19 نفر اصلی اتحاد جماهیر شوروی بوده و در همان سال به عنوان معاون اول رئیس جمهور شوروی منصوب شد.
علیاف در سال 1987 با اعتراض به سیاستهای دفتر سیاسی کمیته مرکزی حزب کمونیست جماهیر شوروی و برنامههای میخائیل گورباچف، رئيس این اتحاد استعفا داده و در سال 1990 به آذربایجان بازگشت.
وی در سال 1991 با اعتراض به سیاست ریاکارانه اداره اتحاد جماهیر شوروی در قبال مطالبات ارضی ارامنه در قرهباغ از حزب کمونیست استعفا داده و به ریاست شورای عالی نخجوان که ماهیت پارلمانی دارد، انتخاب شد. وی طبق قانون همچنین نائب رئیس شورای عالی آذربایجان بود.
- نقش علیاف در صلح و ثبات آذربایجان
پس از استقلال آذربایجان وی به وظیفه خود در نخجوان ادامه داده و با تاسیس حزب آذربایجان در 21 نوامبر 1992 در داخل آذربایجان نقش فعالتری در سیاست بر عهده گرفت.
حیدر علیاف برای رفع خطر جنگ داخلی از سوی مردم به باکو دعوت و در 15 ژوئن 1993 به عنوان رئیس شورای عالی آذربایجان انتخاب شد. او با پیروزی در انتخابات 3 اکتبر 1993 به عنوان سومین رئيس جمهور آذربایجان پس از ایاز مطلباف و ابولفضل ایلچیبی، انتخاب شد.
پس از به دست گرفتن قدرت با اقدامات دیپلماتیک، اعتراضات و تحرکات نیروهایی که قصد به دست گرفتن دولت را داشتند خنثی و با پایان دادن به درگیریهای داخلی کشور را به ثبات رساند. همچنین در 4 تا 5 می 1994 به دلیل پیچیدهتر شدن شرایط جنگ با ارمنستان و در حالی که حدود بیست درصد کشور تحت اشغال بود، با ایروان آتشبس اعلام کرد.
-پایههای توسعه اقتصادی آذبایجان را بنا نهاد
توافق موسوم به "قرارداد قرن" نیز که به بهرهبرداری از میدان نفتی "آذری-چراغ-گونشلی" (ACG) مربوط بوده، استخراج نفت و صادرات آن به بازارهای جهانی را فراهم و سهم بزرگی در توسعه اقتصادی جمهوری آذربایجان دارد، توسط حیدر علیاف اجرایی شد.
آذربایجان که در اولین سالهای استقلال با مشکلات اقتصادی دست و پنجه نرم میکرد، پس از روی کار آمدن علیاف با تمرکز بر استفاده بهینه از منابع طبیعی کشور امکان صادرات نفت به خارج و رشد اقتصادی آذربایجان را فراهم کرد.
این کشور با انعقاد اولین توافقنامه بینالمللی بزرگ خود در 20 سپتامبر 1994 وارد عرصه انرژی شده و توافقنامههایی با 11 شرکت از 7 کشور برای استخراج و صادارت از میدان نفتی "آذری- چراغ-گونشلی" آغاز شد.
علیاف همچنین با برقراری روابط خوب با روسیه، آمریکا و کشورهای اروپایی و همچنین کشورهای ترکزبان به ویژه ترکیه در دوران مدیریت خود، جایگاه کشورش را در عرصه بین المللی تقویت کرد.
وی در انتخابات 11 اکتبر 1998 با کسب 76.1 درصد آرا مجددا به عنوان رئیس جمهور انتخاب شد. او در انتخابات 15 اکتبر 2003 نیز کاندیدا بود اما به دلیل مشکلات سلامتی از نامزدی خود به نفع پسرش الهام علیاف انصراف داد.
حیدر علیاف در 12 دسامبر 2003 در آمریکا درگذشت و در 15 دسامبر در قبرستان «فخری خیابان»(پارک مفاخر آذربایجان) باکو به خاک سپرده شد. پسرش الهام علیاف از آن زمان تاکنون قدرت را در جمهوری آذربایجان در اختیار دارد.
