02 نوامبر 2025•بهروزرسانی: 03 نوامبر 2025
سودان /خبرگزاری آنادولو
نیروهای پشتیبانی سریع و رهبرشان، محمد حمدان دقلو، به اتهام قتلعام غیرنظامیان در جریان درگیریهای مسلحانه با ارتش سودان، طی سالهای اخیر محور توجه و بحثهای گسترده بینالمللی بودهاند.
محمد حمدان دقلو معروف به (حمیدتی) متولد 1974، از قبیله رزگات با اصالت عرب است که در منطقه دارفور در غرب سودان زندگی میکنند.
- اتحادیه پزشکان سودان: 177 هزار غیرنظامی همچنان در فاشر گرفتارند، شمار کشتهها به هزاران نفر میرسد
دقلو که آموزش ابتدایی را نیمهکاره رها کرده و در هیچ مدرسه نظامی تحصیل نکرده است، به شبهنظامیان جنجوید که در برخی مناطق سودان و چاد فعالیت دارند پیوست.
او در بیست سالگی علاوه بر محافظت از کاروانهای تجاری در مناطق تحت کنترل قبیلهاش، عمدتاً به تجارت شتر میان لیبی، مالی و چاد مشغول بود.
عمر البشیر، رئیسجمهور سابق سودان، در جنگ داخلی دارفور که در سال 2003 آغاز شد، به دلیل بومی بودن دقلو، از شبهنظامیان جنجاوید تحت رهبری او حمایت کرد.
بر اساس برخی روایتها، کلمه جنجاوید به معنای «جن سوار بر اسب» است.
اختلاف بشیر با پسرعموی دقلو، رهبر جنجوید، موسی هلال، او را به رهبری شبهنظامیان سوق داد. دقلو توجه بشیر را جلب کرد و با وجود اینکه خودش افسر معمولی بود، به درجه ژنرالی ارتقا یافت.
شبهنظامیان جنجاوید به جنایتهایی چون قتل، تجاوز و شکنجه غیرنظامیان متهم شدهاند.
در جریان درگیریهای دارفور، جنجاوید که به حدود 5 هزار عضو در سال 2013 رسیده بود، تحت رهبری دقلو به عنوان نیرویی رسمی زیر نظر سازمان اطلاعات سودان شناخته شد.
دقلو با کنترل معادن طلای دارفور و کردفان به یکی از ثروتمندترین افراد کشور تبدیل شده است.
او در بحرانهای یمن و لیبی نقش مهمی ایفا کرده و روابط نزدیکی با روسیه و امارات متحده عربی برقرار کرده است.
دقلو به عنوان یک بازیگر سیاسی، با بسیاری از روسای دولتها و رهبران خارجی ملاقات داشته و پس از سال 2019 نقش سیاسی پررنگتری یافته است. او با جذب رهبران قبایل محلی و پروژههای حمایتی تلاش کرده تصویری مردمی از خود ارائه دهد.
در روزی که ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، در 24 فوریه 2022 فرمان عملیات نظامی در اوکراین را صادر کرد، دقلو در مسکو با او دیدار کرد.
همچنین دقلو از اتحادیه اروپا و کشورهای آفریقایی بابت کنترل و جلوگیری از مهاجرت غیرقانونی حمایت دریافت میکرد.
-ارتش موازی
نیروهای تحت فرمان دقلو، موسوم به نیروهای پشتیبانی سریع، ابتدا با حمایت عمر البشیر و ارتش سودان شکل گرفتند و سپس با افزایش قدرت مالی و سیاسی، به ارتشی موازی تبدیل شدند.
در آوریل 2023، با شروع درگیریها با ارتش رسمی سودان، شمار نیروهای پشتیبانی سریع به حدود 100 هزار نفر تخمین زده شد.
در جریان اعتراضات ضد رژیم و طرفدار دموکراسی که از 2018 آغاز شد، دقلو نیروهای خود را به خارطوم فرستاد.
جدایی دقلو از بشیر
پس از جدا شدن از عمر البشیر، دقلو نقش مهمی در سرنگونی او ایفا کرد و در شورای انتقالی نظامی و شورای حاکمیت مشترک نظامی-مدنی پس از آن، مقام دوم را حفظ کرد.
نیروهای پشتیبانی سریع به اتهام کشتار بیش از 100 نفر در سرکوب تظاهرات در مقابل مقر ارتش در خارطوم در سال 2019 متهم هستند.
با این حال، ارتش سودان که وجود نیروهای موازی را انکار میکند، در سال 2022 تصمیم به ادغام نیروهای پشتیبانی سریع در ارتش رسمی گرفت.
عبدالفتاح البرهان، رئیس شورای حاکمیت اعلام کرد که ارتش توافق چارچوب امضا شده در 5 دسامبر 2022 با نیروهای پشتبانی مسلح را تنها به شرط ادغام نیروهای پشتیبانی سریع میپذیرد.
- اختلاف نظر بر سر ادغام
در حالی که ارتش تحت فرماندهی برهان انتظار داشت ادغام نیروهای مدنی و مسلح در عرض 2 سال تکمیل شود، دقلو و نیروهای پشتبانی مسلح میخواستند این ادغام در عرض 10 سال تکمیل شود.
پس از آنکه دو طرف به توافقی دست نیافتند، نیروهای پشتبانی مسلح در 13 آوریل 2023 نیروی بزرگی را در فرودگاه و پایگاه نظامی شهر مروی، تقریباً 350 کیلومتری خارطوم، مستقر کرد تا نقش هواپیماهای جنگی ارتش را خنثی کند.
در درگیری که منجر به تخریب بخش بزرگی از کشور شده و از 15 آوریل 2023 ادامه دارد، نیروهای پشتبانی سریع پس از درگیریهای شدید و تقریباً دو ساله، از خارطوم، پایتخت که آن را اشغال کرده بود، و استانهای جزیره و سینار در مناطق مرکزی کشور بیرون رانده شد.
نیروهای پشتبانی مسلح که در دارفور نفوذ دارد، در پاییز 2023 کنترل 4 از 5 استان منطقه را به دست گرفت.
- پاکسازی قومی و قتلعام
این گروه در اکتبر 2023 در شهر جُنین غرب دارفور، مرتکب «کشتار» علیه قبایل ماسالیت شده و هزاران نفر از جمله استاندار استان را به قتل رسانده است.
از ماه مه 2024، نیروهای پشتبانی سریع منطقه دارفور و مرکز آن یعنی شهر فاشر را محاصره کرده و بیش از 267 حمله برای تصرف شهر انجام داده است.
لحظاتی که نیروهای پشتبانی سریع در 26 اکتبر وارد فاشیر شد و بسیاری از افراد غیرنظامی را کشت و شکنجه کرد، در ویدیوهایی که توسط اعضای نیروهای پشتبانی سریع به اشتراک گذاشته شده، ثبت شده است.
در عرض سه روز، بیش از 30 هزار نفر از فاشر آواره شدهاند و شمار کشتهها به هزاران نفر رسیده است.
- دادگاه بینالمللی کیفری، البشیر را متهم کرد، دقلو را نادیده گرفت
دادگاه کیفری بینالمللی در سال 2009، علیه عمر البشیر و برخی دیگر از مقامات سودانی به اتهام ارتکاب جنایات انسانی در دارفور اعلام جرم کرد.
در 6 اکتبر 2025، دادگاه اعلام کرد که علی محمد علی عبدالرّحمن، یکی از رهبران عالیرتبه جنجاوید، به ارتکاب جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت در دارفور محکوم شده است.
این حکم نخستین محکومیت مرتبط با جنایات دارفور و نخستین حکمی است که پس از ارجاع پرونده به دادگاه توسط شورای امنیت سازمان ملل صادر شده است. جزئیات حکم بعداً اعلام خواهد شد.
دادگاه، عمر البشیر، رئیس جمهور برکنار شده سودان، و دیگر مقامات ارشد آن زمان این کشور را به «نسلکشی» و «جنایت علیه بشریت» متهم کرده است، اما هیچ اتهامی علیه محمد حمدان دقلوکه سازمانهای حقوق بشری او را به سوءاستفادههای نیروهای تحت فرماندهیاش در سالهای اخیر مرتبط میدانند، مطرح نشده است.
