22 سپتامبر 2017•بهروزرسانی: 22 سپتامبر 2017
آنکارا/ ژیلا محمدخانی/ خبرگزاری آناتولی
نشستی با عنوان «شهریار؛ شاعر فرهنگ مشترک ما» به مناسبت بزرگداشت یاد و نام سید محمد حسین بهجت تبریزی در بیست و نهمین سالگرد درگذشت وی به همت مرکز مطالعات ایرانی (ایرام) و با شرکت سه سخنران از کشورهای ترکیه٬ آذربایجان و ایران و حضور جمعی از اساتید و دانشجویان در سالن اجتماعات دانشکده زبان٬ ادبیات و تاریخ دانشگاه آنکارا برگزار شد.
- دکتر علی تمیزال٬ رئيس گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سلجوق ترکیه و مسئول فرهنگی و اجتماعی (ایرام) به عنوان دبیر و نخستین سخنران نشست اظهار داشت:
"برخی از شخصیت ها در فرهنگ و تاریخمان هستند که سیاست و تاریخ قادر به محدود کردن آنها نبوده است. زیرا زبان مورد استفاده و عقیده و فکری که از سوی آنها بیان شده در هیچ مرزی نمی گنجد. شهریار نیز میراث فرهنگ مشترک ماست.
وی با سروده هایش به زبانهای مختلف تنها در جغرافیای زندگی خود محدود نبوده و از سالهای 1950 در سه کشور ایران٬ ترکیه و جمهوری آذربایجان و سپس نیز در دنیای شعر و ادب از شعرای ماندگار جهان محسوب شده است. به همین دلیل شناخت شهریار به منزله شناخت فرهنگ٬ زبان و ادبیات و مدنیت ماست. ما نیز با برگزاری این نشست قصد داریم تا در این مسیر گامی برداریم".
- پروفسور عدنان کارا اسماعیلاوغلو از اساتید زبان و ادبیات دانشگاه قرققلعه ترکیه نیز به عنوان دومین سخنران این نشست گفت:
"استاد شهریار به عنوان حافظ دوم روزگار کنونی معروف است. شهریار در دوران خود٬ در مورد مباحثاتی که در زمینه اشعار کلاسیک و نو صورت می گرفت، اندیشه های ارزشمندی داشت که هم در اشعار و هم در مقالات خود آن را منعکس کرده است.
می توان گفت که شهریار تقسیم اشعار به کلاسیک و سبک مدرن را چندان خوشایند نمی داند و در آثار خود به زبانهای فارسی٬ ترکی و عربی تمامی اشعار کلاسیک را به گونه ای یکپارچه در نظر می گیرد و شاعران نو و کلاسیک را از هم جدا نمی کند و به همه آنها به یک چشم نگاه می کند.
ضمن اینکه شهریار شعر را به عنوان یک منبع نیرو دهنده برای ارزش های انسانی در نظر می گیرد. وی شعر را زبان عقل و عشق می داند و عشق را نیز مرتبط با خداوند تعریف می کند. بگونه ای که شهریار در یکی از اشعار خود می گوید که من عاشق تمام جهان هستم چراکه تمام جهان ازآن خداوند است. به این صورت شهریار در همه جا نور و زیبایی الهی را مشاهده می کند و در وصف آن شعر می سراید".
- پروفسور پاشا علیاوغلو کریماف یکی از اساتید آکادمی ملی علوم جمهوری آذربایجان نیز به عنوان دیگر سخنران این نشست اظهار داشت:
"من شهریار را با صمد وورغون دو شاعر مهم و تاثیر گذار قرن بیستم مقایسه می کنم. این دو شاعر در دو رژیم کاملا متفاوت از هم زندگی کرده و هر دو شاعر٬ یکی در آذربایجان جنوبی و دیگری در آذربایجان شمالی با استفاده از امکانات موجود٬ با تمام توان به ارتقاء فرهنگ٬ زبان و شعور ملی مردم هر دو سوی آذربایجان پرداخته و در برخی از اشعار خود نیز از رنجی که ملت آذربایجان از تقسیم این جغرافیا می کشند سخن گفته اند.
این دو شاعر در اشعار خود همچنین بر تقدس زبان مادری٬ هویت و تاریخ ملی مان تاکید کرده اند. منظومه «حیدر بابایه سلام» شهریار٬ مصداق بارز این تاکید و تلاش است. این در حالی است که شهریار با انتشار اشعار خود به زبان فارسی نیز جزء مهمترین و معروفترین شعرای ایران شده و معروف به حافظ عصر خود شده است.
از سوی دیگر وی در زمینه شعر نو و شعر آزاد نیز از شهرت بالایی برخوردار است. مقام ادبی شهریار به حدی بود که حتی در زمان حکومت پهلوی خواستند تا عنوان شاعر ملی ایران را به وی پیشنهاد کنند که این عنوان از جانب شهریار مورد پذیرش قرار نگرفت. بعد از انقلاب ایران نیز وی هم در میان مردم و هم در میان حاکمان از نفوذ بالایی برخوردار بوده است. همچنین شهریار٬ شعرا و اشعار برادران خود در آن سوی آذربایجان را نیز به خوبی شناخته و با آنها مکاتبه کرده و دارای عشق و علاقه مشهودی به آذربایجان شمالی و ترکیه بوده است".
- زکریا طرزمی رایزن فرهنگی سابق ایران در آنکارا نیز ضمن اشاره به سفرش به باکو و دیدار با پروفسور رستم علیاف شرق شناس آذربایجانی گفت:
"تاثیر کتاب حیدربابای شهریار در ایران همانند تاثیر کتاب شاهنامه فردوسی در ایران پس از حاکمیت اعراب بوده است. در دهه 50 که اندیشه های کمونیستی دارای تاثیر مهمی بر کشورهای مسلمان بود و تحت سلطه نظام شوروی٬ هویت و ملیت و زبان مسلمانان در این مناطق دچار تضییق و سرکوب بود و از سوی دیگر زبان روسی فشار سنگینی را بر زبان و ادبیات این کشورهای خود مختار وارد می کرد٬ منظومه حیدر بابای شهریار نقش همان شاهنامه فردوسی را برای ملل این منطقه بازی کرد و هویت، ملیت و زبان این انسانها را باردیگر تقویت کرد.
اما آذربایجان ایران نیز از این روند تاثیر پذیرفت. فراموش نکنیم که رضا شاه بعد از سفر به ترکیه تحت تاثیر اصلاحات آتاتورک در ترکیه و بخصوص تغییر الفبای عربی به لاتین قرار گرفت و خواست تا الفبای فارسی را تغییر دهد. اما فروغی نخست وزیر وقت به رضا شاه می گوید که از این اقدام منصرف شوید، چرا که در ایران بیش از 30 میلیون نفر ترک زندگی می کنند و اگر شما الفبا را تغییر دهید ترک های ایران برای ما مسئله ساز می شوند.
اما نکته مهم آن است که ایرانی ها و بخصوص ترک های ایران با ترکیه دارای فرهنگ و تاریخ مشترکی هستند و حتی ترک ها قبل از اینکه وارد آناتولی شوند، نخست در ایران حکومت های ترک نژادی چون سلجوقیان را تاسیس کردند و سپس وارد آناتولی شدند. به این ترتیب می توان گفت که اکثر نشانه های فرهنگی در ایران و ترکیه یکسان هستند. به این ترتیب که یک توریست ترک و یا یک توریست ایرانی در کشور مقابل احساس غربت نمی کند".
سید محمدحسین بهجت تبریزی متخلص به «شهریار» در سال 1285 هجری شمسی (1906 میلادی) در تبریز متولد شد. وی از جمله شاعران سرآمد معاصر است که به زبانهای ترکی٬ فارسی و عربی شعر سروده است. مهمترین اثر شهریار، منظومه «حیدربابایه سلام» (سلام به حیدربابا) و «سهندیه» است که از شاهکارهای ادبیات و زبان ترکی آذربایجانی به شمار می رود. این در حالی است که شهریار به دلیل اشعار فارسی اش٬ به عنوان آخرین سلطان سبک غزل در زبان فارسی محسوب می شود. روز شعر و ادب در ایران که مصادف با 27 شهریور ماه در تقویم شمسی است، به نام این شاعر معاصر ترک درج شده است. آرامگاه وی در مقبره الشعرای تبریز قرار دارد.
