???? ???????
08 اکتبر 2015•بهروزرسانی: 09 اکتبر 2015
استانبول / خبرگزاری آناتولی
«یالی» به عمارتهای مجلل دو یا سه طبقهای اطلاق میشود که در ساحل و همجوار تنگه بسفر بنا شده اند. این بناها تقریبا در ارتفاع صفر از سطح دریا ساخته شده اند. معماری خاص این بناها که با گذشت زمان به یکی از ویژگیهای منحصر به فرد این تنگه بدل شده است اغلب با ویژگیهای موقعیت ساحلیشان همخوانی دارد.
ساخت و ساز در ساحل بسفر از دوره عثمانی آغاز شده است.
از حدود 600 یالی ساحل بسفر 366 عمارت، جنبه تاریخی دارند که در این میان تنها 17 عمارت همان ساختار و شکل و شمایل دوره عثمانی خود را در داخل و خارج بنا حفظ کرده اند.
یالی معمولا شامل دو بنای جداگانه، یکی محل زندگی صاحبخانه و دیگری جهت اسکان مسافران و مهمانان بوده است. علاوه بر این اصطبل، محل اقامت خدمه و قایقخانه از دیگر بخشهایی است که در برخی از عمارتها دیده میشود.
محمود سامی شیمشک، نویسنده کتاب « صد یالی استانبول » در گفتگویی با خبرنگار آناتولی، ویژگیهای این بناهای تاریخی را چنین توصیف میکند:" درب اتاقها، برای حفظ حریم خصوصی، به طور غیر مستقیم و معمولا توسط کریدور باریکی به سالن عمارت باز شده و میان اتاقها نیز گاهی درها و گذرگاههای مخفی تعبیه میشده است".
محمود سامی در پاسخ به سوالی در زمینه قوانین مربوطه به نحوه نظارت بر ساخت یالی، گفت:" حفظ نظم و امنیت بسفر و محدوده اطراف ان از طرف پادشاه بر عهده افرادی با عنوان « بستانجی باشی » ها گذاشته شده بود. این افراد مسوول نظارت بر ساخت این عمارتها با رعایت قوانین وضع شده بودند. مسلمانان تا سه طبقه و غیر مسلمانها تا دو طبقه اجازه ساخت داشتند. برای انتخاب رنگ جبهه بیرونی بنا نیز رعایت قوانین الزامی بوده است. رنگ قرمز به مقامات دربار تعلق داشت. نظیر آنچه در یالی « حکیم باشی» و « سعدالله پاشا» دیده میشود. طیفهای روشن آبی، صورتی، سبز و نیز رنگ سفید مختص مسلمانان بوده و رنگهایی نظر خاکستری تیره، دودی و قهوهای به غیر مسلمانها اختصاص داشته است. عمارتهایی که این قوانین در ساختشان رعایت نشده باشد مصادره شده و صاحبان انها نیز تبعید می شدند".
وی درباره چگونگی انتخاب نام عمارت ها میگوید:" نامها معمولا بر اساس ویژگی برجسته، نام مشهورترین صاحب و یا رنگ بنا انتخاب میشدند. بر روی سر در عمارتها نیز برای حفاظت از بلایا، سحر و جادو، آتش سوزی و چشم بد، نوشتههایی از قبیل «الله تعالی»، «یا حافظ» و نظیر آنها دیده می شود".
از دیگر یالیهای تاریخی جالب توجه میتوان به عمارت خدیجه سلطان، نعیمه سلطان، اسماء سلطان، زکی پاشا، سعد الله پاشا، ییلان لی و سعید حلیم پاشا اشاره کرد.
یالیها به دلیل ساختمان فاخر و مجللی که دارند معمولا مورد توجه فیلمسازان و سریال سازان ترکیه قرار میگیرند. از جمله عمارتهایی که به عنوان لوکیشن سریالهای ترک انتخاب شدهاند میتوان از یالی عفیف پاشا (سریالهای عشق ممنوع و هزار و یک شب)، سعید حلیم پاشا (از لب به قلب)، بهایی افندی (انتقام) و عبود افندی (عشق ممنوع و نقره) نام برد.
قیمت امروزی یالیها بر اساس قدمت تاریخی، محل ساخت و وضعیت کنونی بنا متغیر است. بر اساس گفتههای نویسنده کتاب « صد یالی استانبول »، در حال حاضر گران ترین این عمارتها، یالی «شهزاده برهان الدین افندی» است که در ماه سپتامبر امسال به قیمت صد میلیون یورو از طرف یکی از شاهزادگان قطر خریداری شد.
قدیمی ترین عمارت یالی «امجازاده حسین پاشا» است که تاریخ ساخت ان به سال 1697 میلادی برمیگردد. پنجرههای این عمارت که در ارتفاعی پایین تر از حد معمول تعبیه شده اند، موجب انعکاس نور از سطح آب به روی سقف بنا می شده است.
بزرگترین عمارت که دارای چهل و هشت اتاق میباشد نیز یالی «امینه والده پاشا» است که در حال حاضر به عنوان ساختمان کنسولگری مصر در استانبول مورد استفاده قرار میگیرد.
