Dört kıta, dört ülke tek sonuç: İsrail kaybettirir

Mardin Artuklu Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü Başkanı Doç. Dr. Necmettin Acar, farklı ülkelerdeki seçim sonuçlarının Netanyahu yönetiminin siyasi geleceği ve İsrail'e verilen desteğin küresel ölçekte aşınan meşruiyeti üzerindeki etkisini AA Analiz için kaleme aldı.

***

Farklı ülkelerde 2026 sonbaharında yapılan seçimlerde dört kıtada sandıktan çıkan sonuçlar, ilk bakışta her biri kendi iç dinamiklerine bağlı, birbirinden bağımsız siyasi hesaplaşmalar gibi görünüyor. 25 Ekim’de Brezilya’da başkanlık seçiminin ikinci turu ve Sırbistan’da erken parlamento seçimleri yapıldı. Bunları 27 Ekim’de İsrail’deki parlamento seçimleri ve 3 Kasım’da ABD’deki Kongre ara seçimleri izledi. Enflasyon, akaryakıt fiyatları, yolsuzluk ve otoriterleşme kuşkusuz belirleyici başlıklardı. Ancak bu sonuçları yalnızca ekonomik memnuniyetsizlikle açıklamak, daha derindeki bir temsil ve meşruiyet sorununu gözden kaçırmak olur. Brezilya, Sırbistan ve ABD’de İsrail’le yakın ilişkiler kuran ya da Gazze’deki soykırıma rağmen İsrail’e açık destek vermeyi sürdüren siyasi aktörler sandıkta kaybetti. İsrail’de ise Netanyahu liderliğindeki blok, Meclis'te en büyük grup olmayı sürdürse de çoğunluğu yitirdi. Bu durum, soykırıma verilen destekle seçim sonuçları arasında bir bağlantı kurmayı anlamlı hale getiriyor.

İsrail'deki Arap adaylar ve Gazze’deki soykırıma açıkça karşı çıkan isimler dört kıtada da kayda değer başarılar elde etti. ABD’de Demokratlar, Brezilya’da mevcut Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva, Sırbistan’da Öğrenci Listesi, İsrail’de Arap adayların seçimlerde elde ettiği başarı, soykırım karşısında küresel ölçekte biriken ahlaki itirazın siyasal sonuçlarını da hesaba katmayı gerektiriyor. Kampüslerde, sendikalarda, meslek örgütlerinde ve sokaklarda yükselen sivil toplum öfkesinin, sandık aracılığıyla siyasal toplumu yeniden biçimlendirmeye başladığı açıkça görülüyor. Bu nedenle söz konusu seçimler, sıradan bir güç değişimi olmanın ötesinde siyasal toplumun stratejik tercihleriyle sivil toplumun ahlaki itirazı arasındaki uçurumun sandığa yansıması olarak da okunmalı.

Sivil toplum/siyasal toplum dikotomisi

İtalyan sosyalist düşünür Antonio Gramsci'nin modern siyaset teorisine temel katkılarından biri, egemenliği zor ile rızanın birleşimi üzerinden açıklayan “hegemonya” yaklaşımıdır. Ona göre iktidar yalnızca zor aygıtlarına değil, yönetilenlerin rızasına dayanır.

Rıza temelli hegemonya, iktidarın diğer toplumsal sınıfları zor yoluyla baskı altına almaktan ziyade, kendi ideolojisini liderlik ve ikna yoluyla toplumun ortak düşünce ve değerler sistemi haline getirmesiyle oluşur.

Devlet aygıtından oluşan siyasi toplum ile eğitim, medya, sendikalar, dini ve kültürel yapılardan oluşan sivil toplum, bu rızanın üretildiği ve tartışıldığı alanlardır. Bu nedenle bir yönetim, devlet aygıtları üzerindeki hakimiyetini korurken toplumsal meşruiyetini kaybedebilir.

Gramsci’nin geniş anlamdaki hegemonya anlayışı, siyasal toplum ile sivil toplumun bütünlüğüne dayanır. Siyasal toplum, yönetim ve yaptırım kapasitesini sağlayan zor araçlarının yoğunlaştığı alanı ifade ederken, sivil toplum eğitim kurumları, medya, sendikalar, dini kuruluşlar ve kültürel üretim çevreleri aracılığıyla rızanın üretildiği ilişkiler bütünüdür. Dolayısıyla siyasal toplum ile sivil toplum, birbirinden kopuk iki dünya değil, zor ile rızanın karşılıklı etkileşim içinde egemenliği şekillendirdiği mücadele alanlarıdır. İktidar mücadelesi ise egemenliğin her iki bileşeni üzerindeki denetim üzerinden yürüyen bir rekabettir.

Gramsci, iktidar mücadelesinin stratejilerini açıklarken “manevra savaşı” ile “mevzi savaşı” arasında ayrım yapar. Bu ayrım, Doğu ve Batı toplumlarında siyasal toplum ile sivil toplum arasındaki farklı ilişkilerden kaynaklanır. Ona göre Doğu’da devlet baskın, sivil toplum ise görece zayıftır. Bu nedenle Doğu’da siyasal iktidarı doğrudan hedefleyen manevra savaşı öne çıkar. Batı’da ise devlet ile sivil toplum arasındaki tamamlayıcı ilişki, iktidara kriz dönemlerinde dayanıklılık kazandırır. Sivil toplumda üretilen rıza ve örgütlenen toplumsal güçler, devlet iktidarını destekler ve korur. Bu nedenle Batı’da iktidarın dönüştürülmesi, yalnızca devlet kurumlarının ele geçirilmesini değil, onları destekleyen toplumsal rızanın ve hegemonik ilişkilerin de dönüştürülmesini gerektirir. Mevzi savaşı, bu amaçla sivil toplumda değerler, düşünceler ve örgütlenmeler üzerinden yürütülen uzun soluklu mücadeleyi ifade eder.

Bazı ülkelerdeki yönetimlerin İsrail’in Gazze’deki soykırımına ve bölge genelindeki hukuksuz saldırılarına verdiği sınırsız destek, siyasal toplumun stratejik hesapları ile sivil toplumun adalet ve meşruiyet talepleri arasındaki mesafeyi derinleştirdi. Bu ayrışma, Filistin dayanışmasının yalnızca belirli saldırılara tepki gösteren protestolardan ibaret kalmayıp üniversitelerde, sendikalarda, medyada ve kültürel alanlarda yürütülen uzun soluklu bir mevzi mücadelesine dönüşmesine zemin hazırladı.

Küresel ölçekte geniş toplumsal kesimlerin ortaklaştığı bir mücadele zeminine dönüşen Filistin yanlısı aktivizmin etkisi, kamuoyu yoklamalarına da belirgin biçimde yansıdı. Pew Araştırma Merkezi’nin 8 Şubat-13 Mayıs 2026 döneminde yaptığı ve 36 ülkeyi kapsayan araştırmaya göre, İsrail hakkında olumsuz görüş bildirenlerin oranı yüzde 67 düzeyindeyken olumlu görüş bildirenlerin oranı ise yüzde 25'tir. Bu dağılım, İsrail’e yönelik olumsuz tutumların tek bir ülkeyle sınırlı olmadığını açıkça gösteriyor.

Sandıktan çıkan net sonuç: İsrail kaybettirir

Brezilya’da devlet başkanlığı seçiminin ikinci turunda Lula da Silva, oyların yüzde 51,79’unu alarak rakibi Flavio Bolsonaro’yu geride bıraktı ve güçlü bir zafer elde ederek dördüncü kez seçildi. Netanyahu’yu destekleyen Bolsonaro, kazanması halinde Brezilya büyükelçiliğini Tel Aviv’den Kudüs’e taşıma sözü vermişti. Filistin davasına destek veren Lula’nın zaferi, İsrail’in bu yöndeki beklentilerini karşılıksız bıraktı. Seçim sonucu tek başına seçmenlerin Filistin politikasına ilişkin tutumunu göstermese de İsrail’le yakınlaşma vaadinde bulunan adayın çoğunluğu sağlayamadığını ortaya koyması açısından önemliydi.

Sırbistan’da yolsuzluk karşıtı protestolardan doğan Öğrenci Listesi, oyların yüzde 52,7’sini alarak parlamentoda çoğunluğu kazandı. Aleksandar Vucic yönetiminin İsrail’e silah ihracatını artırdığı dönemde yapılan bir ankette, toplumun yüzde 57’sinin Filistin’i, yüzde 5’inin ise İsrail’i desteklediği belirtiliyordu. Bu farklılık, Gramsci’nin kavramlarıyla, siyasal toplumun tercihleri ile sivil toplumdaki eğilimler arasındaki mesafeye işaret ediyor. Filistin’e desteğin güçlü olduğu bu toplumsal ortamda, Öğrenci Listesi’nin çatışma bölgelerine silah ihracatını durdurma vaadi, seçim sonuçlarını etkileyen önemli faktörlerden biri olarak değerlendiriliyor.

ABD ara seçimlerinde Demokratların Kongre’nin iki kanadında çoğunluğu kazanması ve Gazze dayanışmasını savunan isimlerin seçilmesi, sivil toplumdaki itirazların siyasal temsile taşındığını gösteriyor. Trump yönetiminin üst düzey isimlerinin seçim yenilgisini Filistin’deki soykırıma ve İsrail’e verilen aşırı destek üzerinden yorumlamaları da bu yaklaşımı güçlendiriyor. Abdul el-Sayed’in Senato’ya seçilmesi ve Filistin dayanışmasını ekonomik eşitsizlik, sağlık ve eğitim talepleriyle birleştiren adayların başarısı bu dönüşümün örnekleridir. Gramsci açısından bu gelişmeler, yönetimin politikalarını meşrulaştıran toplumsal rızanın aşınmasına ve mevzi mücadelesinin siyasal kapasite üretmesine işaret etmektedir. ABD’de ortaya çıkan tablonun, İsrail’e desteğin sorgulandığı diğer ülkelerde de benzer karşılıklar bulma beklentisini artırmaktadır.

Brezilya, Sırbistan, ABD ve İsrail’deki seçimler, farklı ulusal koşullara rağmen siyasal temsil ile toplumsal rıza arasındaki gerilimin belirginleştiğini gösteriyor. Ekonomik hoşnutsuzluk ve yolsuzluk kaygıları sonuçları şekillendirirken, Gazze’ye yönelik politikalar da adayların meşruiyetini etkileyen unsurlardan biri haline geldi. Gramsci’nin çerçevesinde, kampüslerde, sendikalarda ve sivil toplumda gelişen Filistin dayanışması, yalnızca ahlaki itiraz olarak kalmayıp siyasal temsil üretmeye başladı. Ancak seçim kazanımları tek başına politika değişikliğini garanti etmez, bu temsilin kalıcı örgütlenmeye dönüşmesi belirleyicidir. Dolayısıyla seçimler, İsrail’e desteğin her yerde aynı sonucu doğurduğunu kanıtlamasa da bu desteğin toplumsal maliyetini ve meşruiyet sınırlarını görünür kılıyor.

[Doç. Dr. Necmettin Acar, Mardin Artuklu Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü Başkanıdır.]

* Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.

Muhabir: Afra Betül Aydar