Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfında (SETA) savunma araştırmacısı olan Sibel Düz, 2026 NATO Ankara Zirvesi'nin askeri ve stratejik çıktılarını AA Analiz için kaleme aldı.
***
Arka planında iki savaşın ve bir siyasi gerilimin sürdüğü 2026 NATO Ankara Zirvesi, son derece önemli askeri çıktılarla sona erdi. Gerek söylemden icraya geçen bir zirve olması, gerek giderek daha fazla uzun süreli yüksek yoğunluklu bir savaş hazırlığı ekosisteminin vurgusunun yapılması bakımından tarihi bir zirve olarak nitelendirilebilir.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin de ifade ettiği üzere “NATO delivers” Ankara’da Müttefiklerin ortak stratejik mesajı oldu. Zira NATO’nun “daha fazla para harcayacağız” söyleminden, harcama artışının tek başına yeterli olmadığı, söz konusu paranın mühimmat, platform, hava savunma, veri ağı, ikmal ve sürdürülebilir üretim hattına dönüşmesi gerektiği anlaşıldı.
Ankara Zirvesi, NATO’nun son yıllarda karşı karşıya kaldığı Rusya’nın Ukrayna savaşıyla yarattığı uzun süreli askeri tehdidin altının çizilerek, ABD’nin özellikle Avrupa’ya yönelttiği sert külfet paylaşımı baskısı ve modern savaşın artık yalnızca kuvvet yapısıyla değil, savunma sanayii, mühimmat stoku, veri altyapısı, dron ekosistemi ve tedarik zinciri dayanıklılığıyla kazanılabileceğinin kabul edildiği bir zirve oldu.
Zirvede alınan kararlar sonrasında Müttefiklerin Lahey’de kabul edilen savunma yatırım hedeflerini mühimmat, hava savunma, ISR (istihbarat, gözetim, keşif), ortak üretim ve dijital dönüşüm gibi somut alanlara çevirmesi bekleniyor.
Zirve boyunca Ukrayna-Rusya Savaşı'ndan ve İran krizinden önemli dersler çıkarıldığı ifade edilebilir. Nitekim, söylemden icraya geçişin ilk unsurunun uzun süreli bir yüksek yoğunluklu çatışma halinde 155 mm mühimmat, hava savunma önleyicileri, uzun menzilli ateş gücü, insansız sistemler, ISR ve yakıt/ikmal zinciri üretmek zorunluluğu olduğunu İttifak kabul etmiş durumda.
Her ne kadar savunma sanayiine ağırlık verilse de zirvenin siyasi siklet merkezi Ukrayna’daki savaştı. Ukrayna’ya desteğin artık "acil yardım paketi"nin ötesine geçerek, orta vadeli bir güvenlik mimarisi konusu haline geldiği Müttefiklerin 2026 için 70 milyar avro değerinde askeri ekipman, yardım ve eğitim taahhüdünde bulunması ve 2027 için en az eşdeğer seviyeyi sürdürme iradesi açıklaması ile teyit edilmiş oldu.
Öte yandan, ABD Başkanı Donald Trump’ın uzun süredir vurguladığı, Avrupa’nın ABD güvenlik şemsiyesinden yararlanırken yeterince savunma yükü üstlenmediği yönündeki eleştiriler, Ankara Zirvesi’nde artık teorik bir tartışma olmaktan çıktı. Avrupa artık yalnızca "daha çok harcama yapan taraf" değil, konvansiyonel savunma yükünü, mühimmat üretimini ve sanayi kapasitesini daha fazla üstlenmesi beklenen taraf olarak da ifade edildi. Fakat burada ABD’den koparak değil, ABD teknolojisi ile Avrupa üretim kapasitesini birleştiren hibrit bir modelin benimsendiğinin altını çizmekte fayda var.
Ankara Bildirisi’nde İran’ın nükleer silah edinmemesi ve Hürmüz’de seyrüsefer serbestisine saygı göstermesine yönelik karar alınması, ABD-İran gerilimi ve İran’a yönelik askeri operasyonlarda Avrupa üslerinin kullanımı, NATO’nun stratejik çevresinin artık sadece doğu kanadıyla sınırlı olmadığını gösterdi. Orta Doğu’daki krizlerin NATO’nun kurumsal ajandasına doğrudan girmese bile ittifakın operasyonel coğrafyasını ve transatlantik ilişki dinamiklerini etkilediğinin altı çizilmiş oldu. Fakat yine burada NATO’nun İran’a karşı kurumsal askeri bir aktör haline gelmediğini vurgulamakta fayda var.
Zirve bünyesinde icra edilen Savunma Sanayii Forumu kapsamında açıklanan çok sayıda girişim ve projeler, NATO’nun savunma sanayiine artık yalnızca “destekleyici unsur” olarak değil, caydırıcılığın doğrudan parçası olarak baktığı, savunma sanayii ve üretim kapasitesini kurumsal gündeminin merkezine yerleştirdiği anlamına geliyor. Forumda duyurulan 50 milyar doların üzerindeki yeni tedarik anlaşmalarında çok uluslu koalisyonlar üzerinden tedarik planlamaları yapılması, ortak üretim ve NATO standardizasyonu dikkat çekiyor.
NATO’nun askeri planlamaların ötesine geçerek, sanayi talebini şekillendiren, üretim kapasitesi oluşturmaya çalışan ve piyasa aktörleriyle kurumsal ilişki kuran bir güvenlik platformuna dönüştüğünün en belirgin göstergesi ise “NATO Front Door “ve “NATO Engine” gibi girişimler oldu. NATO, Front Door ile savunma sanayii şirketlerinin NATO ile temasını kolaylaştırmayı hedeflerken, NATO Engine ile de savunma ve sivil üretim hatlarını bağlayarak üretim kapasitesini genişletmeyi arzu ediyor. SYNC (Strategy for Industry-NATO Cooperation) ise bu çerçeveyi strateji düzeyine taşıyor.
Forumda duyurulan bir diğer girişim “Dron Edge” ve karşı-dron savunması kabiliyetlerinin geliştirilmesine yönelik girişimler oldu. Önümüzdeki beş yıl boyunca 40 milyar doların söz konusu kabiliyetlere ayrılması, ek olarak 2027 yılı sonuna kadar dron operatörü eğitim kapasitesinin artırılması kararlaştırıldı. Bu durum NATO’nun dron meselesine yalnızca teknoloji değil, doktrin, eğitim, tedarik zinciri üçgeninde yaklaştığının da ilanı oldu. Dron savunmasının müşterek savunmanın merkezi bir unsuru olarak hava savunma mimarisi, üs koruması, kritik altyapı savunması ve hatta kuvvet yapısı tartışmalarının bir parçası haline geldiği söylenebilir.
Benzer bir şekilde, NATO’nun Entegre Hava ve Füze Savunma politikasında da bir değişim olduğu görülüyor. NATO Destek ve Tedarik Ajansı NSPA’nın 700 PAC-2 ve 200 PAC-3 füzesi tedarik edeceğinin açıklanması önleyici stok gerekliliği ile ucuz ve düşük irtifa tehditlerine yönelik maliyet-etkin ve sürdürülebilir çözümlerin önemini gösteriyor.
Önleyici hava savunma mühimmatı krizine ek olarak NATO’nun Ukrayna savaşı boyunca yaşadığı krizlerden biri de uzun menzilli ateş gücü unsurlarına yönelikti. Zira farklı ulusal topçu sistemlerinin farklı tip mühimmatlara bağımlıysa, üretim ölçeklendirmesi ve savaş zamanı lojistiğinin ciddi biçimde zorlaştığı anlaşılmıştı. Bu nedenle gezici mühimmat, uzun menzilli ve derinlikli ateş gücü kapasitesini büyütmeyi ve NATO standardı geliştirmeyi hedefleyen GENIFR ve Kara Tabanlı Hassas Saldırı Projeleri önemli girişimler olarak kaydedilmeli. En önemlisi ise, NSPA'nın 155 mm mühimmat ve gezici mühimmat sözleşmeleri ile Türkiye'nin ATMACA kara konuşlu uzun menzilli seyir füzesi yatırımı, bu yapının temelini oluşturacak.
Ankara Zirvesi boyunca NATO yalnızca mühimmat üretimi ve tedariğine değil, savaşta arka planda en az ön cephedeki kadar belirleyici olan sensör, erken uyarı ve uzay tabanlı gözetleme mimarisi ile stratejik ulaştırma, tanker kapasitesi ve yakıt altyapısı gibi unsurlara da ağırlık verdi. Danimarka, Finlandiya, Almanya ve Norveç’in MQ-4C Triton tedariği, 11 müttefikin Saab GlobalEye platformunu NATO’nun yeni AWACS çözümü olarak ortak tedarik etmesi, HALO, APSS ve STARLIFT gibi uzay girişimleri, A400M girişimi ve MRTT filosunun genişletilmesi, 27 milyar euroluk yakıt tedarik zinciri modernizasyonu bunu doğrulayan gelişmeler olarak kaydedildi.
Zirve boyunca Türkiye’nin NATO içinde artık sadece “güneydoğu kanadının kritik müttefiki” değil, aynı zamanda üreten, tedarik eden, teknoloji sağlayan ve kapasite inşa eden bir aktör olarak konumlandığı teyit edilmiş oldu. Türkiye savunma sanayi üretim kapasitesi, ATMACA yatırımı, hava savunma üretimi, uzay ve uydu projeleri, A400M girişimi, hassas ve derinlikli mühimmat projeleri ve dron ekosistemindeki görünürlüğü ile öne çıkarak, NATO’nun yeni savunma üretim ve kapasite mimarisinde işlevsel bir merkez olarak konumlandı.
Öte yandan, Rusya tehdidi, ittifak içi baskılar ve tartışmalar ile Ukrayna savaşının öğrettiği dersler, NATO’yu daha fazla üretmeye, daha hızlı tedarik etmeye, daha fazla standardize olmaya ve daha veri merkezli bir askeri mimariye sevk ediyor. Ankara Zirvesi de bu dönüşümün icraya döküldüğü bir eşik olarak kayda geçti.
[Sibel Düz, Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfında (SETA) savunma araştırmacısıdır.]
*Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.
Anadolu Ajansı web sitesinde, AA Haber Akış Sistemi (HAS) üzerinden abonelere sunulan haberler, özetlenerek yayımlanmaktadır.Abonelik için lütfen iletişime geçiniz.
PODCASTTÜMÜNÜ GÖR
