Cezayir'de dört dönemdir yönetimde bulunan 82 yaşındaki Cumhurbaşkanı Abdulaziz Buteflika'nın yaşadığı sağlık sorunlarına rağmen beşinci dönem için cumhurbaşkanlığı adaylığını açıklamasıyla başlayan süreç, önce kitlesel halk gösterileri, daha sonra seçimlerin ertelenmesi, protestoların hız kesmemesi üzerine de ordunun siyasete müdahalesi ve son olarak Buteflika'nın istifasıyla sonuçlandı.
Cezayir'in Fransa'ya karşı verdiği bağımsızlık mücadelesinde rol alan Buteflika, 1999 yılından bu yana dört dönemdir yürüttüğü cumhurbaşkanlığı görevini beşinci dönemde de devam ettirmeye hazırlanıyordu. Ancak 82 yaşındaki Cumhurbaşkanının, 2013 yılında geçirdiği felç nedeniyle giderek kötüleşen sağlığına rağmen aday olarak gösterilmesi Cezayir sokağında tepkiyle karşılandı.
Ülkede "ordu, Ulusal Kurtuluş Cephesi Partisi (FLN), cumhurbaşkanlığı ve iş dünyası" ayağının bir araya gelerek oluşturduğu mevcut rejim, yeni bir aday üzerinde anlaşmaktansa "mevcut uzlaşı" yani Buteflika'nın adaylığıyla yola devam etme kararı aldı. Ancak yaşanan süreçte Buteflika'nın bir dönem daha aday olması rejimin geleceği açısından daha zararlı hale geldi.
Dünyanın kanıtlanmış en büyük beşinci doğal gaz rezervlerinin yanı sıra zengin petrol yataklarına da sahip olan Cezayir'de, yaklaşık 40 milyonluk nüfusun yüzde 63'ünü oluşturan 30 yaş ve altı genç nüfus arasında işsizlik yüzde 26,4 seviyesinde seyrediyor. Düşen petrol fiyatlarının getirdiği ekonomik daralma ve petrol gelirlerinin kötü yönetimi, toplumun farklı kesimlerini son bir ayda kitleler halinde Buteflika karşıtı gösteriler düzenlemeleri için sokağa döktü.
Cezayir 18 Nisan'da yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimlerine hazırlanırken, herkesin merak ettiği soru dört dönemdir iktidarda olan Buteflika'nın yaşadığı sağlık sorunlarına rağmen bir kez daha aday olup olmayacağı idi.
Geçirdiği felç nedeniyle tekerlekli sandalyeye mahkum olan ve uzun süredir ekranlardan uzak duran Buteflika'nın beşinci dönem için aday gösterilmesi ve rejimin önde gelen partilerinden bu adaylığa destek açıklamaları gelmesi, Cezayir halkının tepkisine neden oldu. Cezayir sokakları düzenlenen gösterilerle şubat ayı itibariyle hareketlenmeye başladı.
Bu sırada Cenevre'de tedavi görmekte olan 82 yaşındaki Buteflika, hasta yatağından "göreve geldikten sonra bir yıl içinde anayasal reformlar gerçekleştireceği ve sonrasında da görevden çekileceği" vaadiyle 3 Mart'ta adaylık başvurusunu yaptı.
Buteflika'nın beşinci dönem adaylık başvurusuyla birlikte protestolar ülke geneline yayılırken, güvenlik güçlerinin göstericilere fazla sert müdahale etmediği dikkatlerden kaçmadı. İvme kazanan protestolara avukatlar, hakimler, doktorlar, öğretmenler, öğrenciler, işçiler gibi orta sınıfın kitleler halinde katılmasıyla gösterilerin yönetim üzerinde oluşturduğu baskı arttı. Cezayir'de bazı milletvekilleri de protestolara destek vermek amacıyla istifa ettiklerini duyurdu.
Bunun üzerine Buteflika, 11 Mart'ta "seçimlerin ertelendiğini ve beşinci dönem cumhurbaşkanı adayı olmayacağını" açıklamak zorunda kaldı.
Cezayir Genelkurmay Başkanı Ahmed Kayid Salih, 26 Mart'ta yaptığı açıklamayla "cumhurbaşkanlığı makamının boşaltılmasını öngören Anayasa'nın 102. maddesinin işletilmesi" çağrısında bulundu.
Cezayir Anayasası'nın 102. maddesi; cumhurbaşkanının istifası, yetkilerini yerine getirmede bir engelle karşılaşması, ölüm veya hastalık nedeniyle söz konusu makamın boşalması halinde yetki intikalinin nasıl olacağını belirliyor.
Böyle bir durumda cumhurbaşkanlığı görevini 90 gün süreyle Millet Konseyi Başkanı'nın üstlenmesi ve bu sürede seçimlerin yapılması öngörülüyor. Ayrıca söz konusu maddeye göre, cumhurbaşkanlığı makamını geçici olarak üstlenen kişi seçimlerde aday olamıyor.
Ordunun 102. madde çağrısına, rejime yakın meslek grupları ve siyasi partilerden de destek geldi.
Genelkurmay Başkanı Salih, ilk çıkışından 4 gün sonra yaptığı yeni bir açıklamayla 102. madde çağrısını yineledi.
Bununla birlikte, yerel basın Buteflika'ya yakın önemli iş adamlarından Ali Haddad'ın Tunus'a gitmeye çalışırken gözaltına alındığını ve "yolsuzluk ve yurt dışına para kaçırma" soruşturması kapsamında bazı iş adamlarına yurt dışı çıkış yasağı getirildiğini yazdı.
Buteflika'nın göreve getirdiği eski İçişleri Bakanı Nureddin el-Bedevi başkanlığındaki yeni kabine pazar günü açıklandı.
Cezayirliler, Buteflika'nın istifa kararını sokaklarda coşkuyla kutladı. Ancak Buteflika sonrası geçiş dönemi, Buteflika'nın mirası hükümet, yakın çevresinin geleceği ve ordunun siyasete müdahalesi gibi konularda soru işaretleri devam ediyor.
Anayasal sürece göre, cumhurbaşkanının istifasını sunduğu Anayasa Komisyonu toplanıyor ve istifayı onaylaması halinde meclisi bilgilendiriyor. Millet Konseyi Başkanı, en fazla 90 gün süreyle geçici cumhurbaşkanı olarak görev yapıyor ve bu süreçte cumhurbaşkanlığı seçimleri gerçekleştiriliyor.
Aynı şekilde, Buteflika'nın istifasından önce onayladığı, eski İçişleri Bakanı Nureddin el-Bedevi başkanlığındaki yeni kabinenin de Anayasaya göre yeni cumhurbaşkanı seçilene kadar görevini sürdürmesi gerekiyor.
Bu durumda, Buteflika'nın istifasından iki gün önce onayladığı kabine geçiş hükümeti sorlünü, Millet Konseyi Başkanı Abdulkadir bin Salih en az 90 gün süreyle geçici cumhurbaşkanlığı görevini yürütecek.
Buteflika, dün Anayasa Konseyi'ne sunduğu istifa mektubunda, devlet kurumlarındaki işleyişin ve toplumun huzurunun sürmesi için geçiş sürecini yönetecek kararlar aldığı imasında bulundu.
Ancak sadece Cezayir sokağı değil ordu da Buteflika'nın görevden ayrılmadan önce yapmak istediği değişikliklere karşı olduğunu açıklamıştı.
PODCASTTÜMÜNÜ GÖR
