05 آوریل 2020•بهروزرسانی: 07 آوریل 2020
استانبول/خبرگزاری آناتولی
خالده ادیب آدیوار، ملقب به «سرجوخه خالده» از نویسندگان تاثیرگذار ادبیات معاصر ترک و عضو هیات موسس خبرگزاری آناتولی، به عنوان مادر معنوی این رسانه شناخته میشود.
وی متولد سال 1884 است. او دختر محمد ادیب بیگ سلانیکی از کاتبان دوره عبدالحمید دوم و فاطمه بدرفن خانم بود. خالده نخستین نویسنده اهل ترکیه بود که در ژانر جنگی رمان نوشت.
او به علت فوت مادرش توسط مادربزرگ و پدربزرگ مادریش تربیت یافت. وی سال 1893 وارد کالج آمریکایی اوسکودار استانبول شد اما یک سال بعد ترک تحصیل کرد. این نویسنده در همان سنین کودکی به همراه زبانهای انگلیسی، عربی و فرانسوی، موسیقی را نیز از اساتید خصوصی آموخت. او در نوجوانی رمان «مادر» از جان ابوت را ترجمه کرد.
او به دلیل انتشار این اثر نیز نشان «شفقت» را از سلطان عبدالحمید دوم دریافت کرد. خالده ادیب در سال 1899 برای بار دوم وارد کالج شد و دو سال بعد موفق فارغ التحصیل شد. او چندی با صالح زکی بیگ، معلم ریاضیاتش ازدواج کرد و دارای دو پسر به نام های آیتالله و حکمتالله توگو شد. او که از پیروزی ژاپن بر روسیه در سال 1905 بسیار خوشحال بود، نام ژنرال توگو هیهاچیرو فرمانده نیروی دریایی ژاپن را برای فرزندش انتخاب کرد.
خالده ادیب آدیوار طی سالهای بعد با نشریات زیادی همکاری کرد اما پس از وقایع سال 1909 مدت کوتاهی به مصر رفت و پس از بازگشت به استانبول در سال 1910 از همسرش جدا شد.
در بحبوحه جنگهای بالکان انجمن دفاع از حقوق زنان «تعالی نسوان» را تاسیس کرد و کمی بعد به پیشنهاد جمال پاشا برای اصلاح مدارس بیروت و دمشق راهی سوریه شد. او در سال 1917 طبق وکالتنامه به پدرش بهصورت غیابی با دکتر عدنان ازدواج کرد. طی این سالها چندین رمان و نمایشنامه نوشت و مدتی نیز در دارالفنون استانبول ادبیات غربی را تدریس کرد.
پس از شکست امپراتوری عثمانی در جنگ جهانی اول و اشغال استانبول و بسیاری از مناطق آناتولی از سوی متفقین، خالده ادیب نیز مانند بسیاری از روشنفکران آن دوره به منظور شرکت در جنگ استقلال راهی آنکارا شد.
خالده ادیب آدیوار و یونس نادی آبالیاوغلو در مسیر سفر خود با قطار در ایستگاه آکحصار برای "تاسیس یک خبرگزاری جدید بلافاصله پس از رسیدن به آنکارا" به توافق رسیدند.
آنها چهار روز پس از رسیدن به آنکارا یعنی روزهای چهارم و پنجم آوریل 1920 در «مکتب زراعت» با مصطفی کمال آتاترک دیدار و پیرامون تاسیس خبرگزاری آناتولی تبادلنظر کردند. بدین ترتیب آناتولی در تاریخ 6 آوریل تاسیس شد و آتاترک بلافاصله خبر تاسیس این خبرگزاری را اعلام کرد.
خبرگزاری آناتولی وظایف مهمی؛ از قبیل انتشار اخبار موثق در زمان جنگ استقلال، تنویر افکارعمومی جهان نسبت به وقایع داخلی و خارجی در مبارزه علیه اشغالگران و انعکاس صدای هموطنانش را برعهده داشت.
خالده ادیب در جنگ استقلال ترکیه نیز شرکت کرد و به فعالیت در جمعیت هلال احمر پرداخت. پس از عقب نشینی نیروهای یونانی از آناتولی غربی مسئول ثبت ویرانی های به بار آمده در این مناطق شد.
وی پس از سالهای جنگ نیز به نویسندگی ادامه داد و رمان های بسیاری به نوشت. خالده ادیب آدیوار همچنین رمان های «دهکده حیوانات» از جورج اورل و نمایشنامه هملت شکس پیر را به ترکی ترجمه کرد.
او در سال 1939 راهی خارج شد و پس از 14 سال زندگی در آمریکا، فرانسه و انگلستان و تدریس در دانشگاه های این کشورها به وطن خود بازگشت و مدتی نیز به عنوان نماینده مجلس به ایفای نقش پرداخت.
خالده ادیب آدیوار همچنین در سال 1935 نیز با سفر به هندوستان در تاسیس دانشگاه اسلامی «جامعه ملیه» نقش فعالی را عهده دار شد. این بانوی نویسنده و روشنفکر ترک در 9 ژانویه 1964 در استانبول درگذشت.
