EMRE KARACA
Vlerësohet se më shumë se 476 milionë indigjenë jetojnë në 90 vende të botës, që përbën rreth 5 për qind të popullsisë globale dhe rreth 15 për qind të të varfërve.
Anadolu Agency (AA) përpiloi informacione për popujt autoktonë që jetojnë në pjesë të ndryshme të botës nga të dhënat e Kombeve të Bashkuara (OKB) dhe raporti "Bota Indigjene-2022" të Grupit Ndërkombëtar të Punës për Çështjet e Popujve Indigjenë (IWGIA).
OKB-ja i quan "popull indigjen" shoqëritë që u vendosën në një gjeografi të caktuar përpara se të pushtoheshin nga popuj ose shtete të tjera dhe që mund të ruanin plotësisht ose pjesërisht vlerat e tyre tradicionale, stilin e jetës shoqërore, kulturore ose politike dhe institucionet tradicionale.
Megjithëse një numër i madh i popujve indigjenë në mbarë botën janë të vetëqeverisur dhe disa kanë arritur të krijojnë forma të ndryshme të autonomisë, shumë popuj indigjenë ende jetojnë nën autoritetin përfundimtar të qeverive qendrore që ushtrojnë kontroll mbi tokat, territoret dhe burimet e tyre.
Sipas të dhënave të OKB-së, vlerësohet se më shumë se 476 milionë njerëz indigjenë jetojnë në 90 vende të botës.
Popujt indigjenë flasin shumicën e 7.000 gjuhëve të botës dhe përfaqësojnë 5.000 kultura të ndryshme.
Popujt indigjenë përbëjnë rreth 5 për qind të popullsisë së botës dhe rreth 15 për qind të të varfërve.
9 gushti i vitit 1982, kur Grupi i Punës i Kombeve të Bashkuara për Popujt Indigjenë mbajti takimin e tij të parë, u shpall "Dita Ndërkombëtare Botërore e Popujve Indigjenë". Kjo ditë festohet në shumë vende të botës.
Tema e këtij viti është roli i gruas në transmetimin e njohurive tradicionale.
Tema e sivjetme e "Ditës Ndërkombëtare Botërore të Indigjenëve" u përcaktua si "Roli i grave indigjene në ruajtjen dhe transmetimin e njohurive tradicionale", duke iu referuar rëndësisë së rolit të grave në jetën indigjene dhe kontributit të tyre në shoqërinë në të cilën jetojnë.
Në këtë kontekst, në aktivitetin përkujtimor që do të mbahet në një mjedis virtual, gratë përfaqësuese të shoqërive autoktone do të ndajnë përvojat e tyre në lidhje me ruajtjen dhe rigjallërimin e njohurive në shoqëritë e tyre, si dhe rolin e tyre në transferimin e kulturës tradicionale stërgjyshore.
- Më shumë se 86 për qind e tyre janë në ekonominë informale
Statistikat mbi popujt indigjenë tregojnë vështirësinë e kushteve të tyre të jetesës.
Popujt indigjenë e vazhdojnë jetën e tyre në kushte më të vështira se pjesa tjetër e botës për shkak të shkatërrimit të habitateve të tyre dhe dhunës ndaj tyre.
Sipas të dhënave të OKB-së, jetëgjatësia mesatare e popujve indigjenë është 20 vjet më e shkurtër se ajo e anëtarëve të komuniteteve joindigjene.
Statistikat e OKB-së tregojnë se më shumë se 86 për qind e popujve indigjenë në mbarë botën punojnë në ekonominë informale, krahasuar me 66 për qind të njerëzve jo-indigjenë.
Popujt indigjenë kanë gati tri herë më shumë gjasa të jetojnë në varfëri ekstreme sesa popujt joindigjenë.
Në nivel global, 47 për qind e të gjithë popujve indigjenë të punësuar janë të paarsimuar, ndërsa 17 për qind e njerëzve joindigjenë janë të paarsimuar. Theksohet se kjo diferencë është edhe më e madhe te femrat.
Efektet e pandemisë së COVID-19 tek popujt indigjenë
Popujt indigjenë janë në krye të komuniteteve më të prekura nga pandemia e COVID-19, e cila filloi të prekë të gjithë botën në vitin 2020.
Popujt indigjenë vuajtën nga ky proces si në aspektin shëndetësor, ashtu edhe në atë ekonomik.
Për shembull, popujt indigjenë në Botsvana të Afrikës ku turizmi përbën 46 për qind të të ardhurave të vendit, u përballën me 80 për qind humbje për shkak të kufizimeve të udhëtimit të vendosura për shkak të pandemisë.
Në mënyrë të ngjashme, vende të tilla si Kenia dhe Namibia u ndikuan negativisht nga këto procese ekonomikisht.
Shihet se popujt indigjenë kryesojnë në shkallën e vdekjeve për shkak të pandemisë. Popujt indigjenë u prekën më shumë nga COVID-19 sesa komunitetet e tjera për shkak të masave të papërshtatshme.
Në Paraguai, shkalla e vdekjeve të lidhura me virusin për njerëzit indigjenë është 12,7 për qind, ndërsa shkalla për njerëzit joindigjenë është 3,4 për qind.
Polinezia Franceze, popullsia e së cilës përbëhet nga 80 për qind njerëz indigjenë, është një nga vendet me shkallën më të lartë të vdekjeve nga virusi në mbarë botën.
59 për qind e mbrojtësve të të drejtave të njeriut të cilët janë vrarë punonin për popujt indigjenë
Raporti i IWGIA-s zbulon se mbrojtësit e të drejtave të njeriut që luftojnë për të drejtat indigjene ishin në shënjestër.
59 për qind e 358 mbrojtësve të të drejtave të njeriut të vrarë në vitin 2021 ishin njerëz që luftonin për të drejtat e popujve indigjenë.
Për shembull, 4 udhëheqës indigjenë të Amazonës që punonin për të mbrojtur jetën e egër dhe për të parandaluar aktivitetet e paligjshme të drogës në Peru u vranë nga bandat në vitin 2021.
Një tjetër aktivitet i paligjshëm është edhe informacioni se vendbanimet e pjesëtarëve të njerëzve indigjenë, që synohet të hiqen nga habitatet e tyre natyrore për të kryer veprimtari tregtare, digjen nga grupet e armatosura.
Vendi me më shumë indigjenë: Kina
Sipas të dhënave të IWGIA-s, 88 për qind e popullsisë së Grenlandës, 80 për qind e Polinezisë Franceze, 48 për qind e Bolivisë, 43,8 për qind e Guatemalës dhe 36 për qind e Nepalit janë indigjenë. Shumica e popullsisë vendase jeton në këto vende.
Kontinenti aziatik shquhet si “kontinenti me më shumë indigjenë”.
Vlerësohet se vetëm në Kinë jetojnë 112 milionë indigjenë, duke e bërë Kinën vendin me numrin më të madh të njerëzve indigjenë.
Kina pasohet nga India me 104 milionë vendas dhe Indonezia me 60 milionë vendas.
