راپۆرتی تۆڕی عه‌ره‌بی بۆ دیموكراسییه‌تی هه‌ڵبژاردنه‌كان له‌سه‌ر هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مان

ھەولێر - AA

تیمەکەی تۆڕی عەرەبی بۆ دیموکراسییەتی ھەڵبژاردنەکان بۆ ماوەی ھەفتەیەک راپۆرتێکی خۆیان لەبارەی ھەڵبژاردنەوە ئامادەکردووە.

ئەمڕۆ رۆژێک لەپاش ھەڵبژاردنی ٣٠ی ئەیلول بۆ ھەڵبژاردنی خولی پێنجەمی پەرلەمانی کوردستان تۆڕی عەرەبی بۆ دیموکراسییەتی ھەڵبژاردنەکانە راپۆرتی تایبەتی خۆی لەسەر بەڕێوەچوونی ھەڵبژاردنەکان و رێککار و رێوشوێنە گیراوەکان لەمبارەیەوە بڵاوکردەوە.

سەرۆکی تیمەکە ئەحمەد مروە لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانییدا لەگەڵ ھاوکاری دکتۆر تالیب عەوەز باسییان لەتۆمارکردنی چەند تێبینی و پێشنیازێک لەبارەی ھەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی کوردستانەوە کرد.

مروە لەوبارەیەوە بۆ دەزگاکانی راگەیاندن کە ئاژانسی ئانادۆڵوش ئامادەی بووبوو رایگەیاند "لە راپۆرتەکەدا ھاتووە" ھێزە سیاسییەکان دامەزراندنی کۆمیسیۆنی سەربەخۆی ھەڵبژاردن و راپرسی لەھەرێمی کوردستان بە ھەنگاوێکی باش دەبینن، لەگەڵ ئەوەشدا گومان لەسەربەخۆبوونی دەکرێت لە شێوەی پێکھاتنی لەرێگەی پشکداریی حزبییەوە".

ھەروەھا گوتیشی"ھێشتا کۆمیسیۆن پێویستییان بە بونیادنانی ھەڵوێستی پتەوتر و بەرپرسانەتر ھەیە".

ناوبراو لەدرێژەی قسەکانیدا کە تێیدا راپۆرتەکەی دەخوێندەوە روونی کردەوە کە تێبینییە گشتییەکانی ئەوان بریتیین لە:
أ-نەبوونی بنەمایەکی روون بۆ پێکھێنانی کۆمیسیۆن کە بگونجێت لەگەڵ سەربەخۆییەکەیدا.

ب-نەبوونی رادەیەکی دیاریکراو بۆ خەرجکردنی بڕی پارە لە پڕوپاگەندەی ھەڵبژاردن کە ئەمەش کاریگەری لەسەر یەکسانی لە رکابەرایەتی دەکات.

ج-نەبوونی دەزگایەکی دادوەری پسپۆڕ و تایبەتمەند کە چاودێری ململانێی ھەڵبژاردنەکان بکات.

د-ئەنجام نەدانی سەرژمێری کە دەبێتە ھۆی نەگەیشتنی ھاوڵاتیی بە پیادەکردنی مافی لە بەشداریی سیاسیدا.

ە-دانانی تەمەنی ٢٥ ساڵ بۆ مافی خۆ پاڵاوتن کە ژمارەیەکی زۆر لە گەنجان بێ بەش دەکات لەمافی بەشداریکردنییان لە کاروباری گشتی.

و- چاودێرە لۆکاڵی و نێودەوڵەتییەکان ئاستەنگ و زەحمەتی دەبینن بۆ گەیشتن بە زانیاریی پێویست لەبارەی چوارچێوەی یاسایی و بڕیارە پەیوەندیدارەکانی کۆمیسیۆن.

لە راپۆرتەکەی تۆڕی عەرەبی بۆ دیموکراسییەتی ھەڵبژاردنەکاندا چەندین تێبینی لەبارەی پڕۆسەی دەنگداندا ھاتووە کە لە حەوت خاڵدا چڕکراوەتەوە و ئەوانیش بریتیین لە:

أ-کۆمیسیۆن لە کۆتا کاتژمێرەکانی رۆژی پێش دەنگدان چەندن بڕیارێکی دەرکرد بووە ھۆی شڵەژانی کیانە سیاسییەکان و دەنگدەرانیش.

ب-بەدەست ھەژمارکردنی دەنگەکان بووە ھۆی گومان لە ئەنجامەکان.

ج-خەرجییەکی زۆر لە بانگەشە کرا کە بەبێ ھیچ یاسا و پڕۆسەیەک کراوە.

د-ھەندێک لایەن رێزییان لە بەھێمنی راگرتنی "بێدەنگیی ھەڵبژاردن" لە رۆژی دەنگدان نەگرت و ئەمە پێشێلکرا.

ە- جیاکردنەوەی دەنگی تایبەت دەبێت ھاوتەریب بێت لەگەڵ جیاکردنەوەی دەنگدانی گشتی لە ئێوارەی رۆژی دەنگدانی گشتی.

و-سەپاندنی دڵەڕاوکێ لە کۆتا کاتژمێرەکانی رۆژی دەنگدانی تایبەت لە سلێمانی و ھەولێر لەرێگەی بڵاوکردنەوەی گوومان لە سەر ئازادی و پاکی ھەڵبژاردن.

ز- شاندە لۆکاڵییەکانی چاودێری ھەڵبژاردن تێبینی چەند حاڵەتێکی ساختەکارییەکان لەرۆژی دەنگدان کردووە.

ھەرچی لەبارەی پێشنیازی گشتییشە د.تالیب عەوەز بۆ دەزگاکانی راگەیاندن بەشێکی دیکەی راپۆرتەکەی خوێندەوە کە تێیدا ھاتووە" پێویستە سەرژمێری دانیشتوان بکرێت و تۆماری دەنگدان ساڵانە پاکبکرێتەوە، دانانی دەستوورێک بۆ ھەرێم کە مافەکان بەیەکسانی دەستەبەربکات و پەیوەندیی سیاسی و بەڕێوەبردن رێکبخات، چەسپاندنی یاسای حزبەکان بۆ رێکخستنی کاری سیاسی، چاوپێداخشاندنەوە بە سیستەمی پێکھاتەی کۆمیسیۆن و چاکسازییکردن لە پێکھاتەی دامەزراوەیی و رێکخراوەییدا کە زامنی سەربەخۆییەکەی بکات، یاسای ھەڵبژاردن ھەمواربکرێتەوە و دەزگایەکی دادوەریی پسپۆڕیش لەخۆ بگرێت".

سەبارەت بە پێشنیازەکانیش لەسەر یاسای ھەڵبژاردن روونی کردەوە "چاکسازی بکرێت لە یاسای ھەڵبژاردن بۆ ئەوەی بگونجێت لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکان بۆ ھەڵبژاردنی پاک و شەفاف،یاسا و رێسا دابنرێت بۆ خەرجیی پارە لە کاتی بانگەشە، چاوخشاندنەوە بە سیستەمی ھەڵبژاردن بکرێت و دابەشکردنی بازنەکان کە نوێنەرایەتی چاک و زۆرترین بەشداریی میللی تێدا فەراھەم بکرێت، جیاوازی لەسەر بنچینەی رەگەز نەکرێت لەنێوان کاندیدە ژن و پیاوەکاندا، کەمکردنەوەی ساڵی خۆی کاندیدکردنی بۆ ٢١ ساڵ".

تۆڕی عەرەبی بۆ دیموکراسی ھەڵبژاردن تۆڕێکی ھەرێمییە و کۆمەڵێک رێکخراوی عەرەبی ناحکومی لەخۆ دەگرێت و ئامانجی بریتییە لە گەشەپێدانی کلتوری دیموکراسی و رێزگرتنی مافی مرۆڤ لەرێگەی چاکسازی ھەڵبژاردن و بەھێزکردنی شەفافییەت لە ناوچە عەرەبییەکاندا.

تۆڕەکە چەندین رێکخراو لە ١٣ وڵاتی عەرەبی لەخۆ دەگرێت و لەساڵی ٢٠٠٩ دامەزراوە و ھەڵسەنگاندنی بۆ پڕۆسەی ھەڵبژاردن لە وڵاتانی لوبنان، سودان، تونس، مەغریب، میسر، کوەیت، مۆریتانیا، عێراق کردووە و چەندین راپۆرتی لەمبارەیەوە بڵاوکردووەتەوە.