Hemn Baban
19 تشرینی دووەم 2015•نوێکردنەوە: 21 تشرینی دووەم 2015
نەسرەدین سەعید دەڵێت حكوومەتی عێراق وەكو پێویست لە جێبەجێكردنی ماددەی 140 نەهاتووەتە پێشەوە.
نەسرەدین سەعید سەرۆكی دەستەی گشتی ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێم لە هەڤپەیڤینێكدا لەگەڵ ئاژانسی ئانادۆڵو ئاماژە بۆ ئەوە دەكات نەخشەی باشووری كوردستان بەرەو تەواوبوون دەچێت و ئەو خاكەی هەرێمی كوردستان بەهی خۆی دەزانێت و هێشتا بەدەستی داعشەوە ماوە تەنها چوار لەسەدە.
لەوبارەیەوە وەزیر دەڵێت: "لە پاش ئازادكردنی شارۆچكەی شنگال ئێستا ئەو ناوچانەی لەدەستی داعش رزگاركراون 96 لەسەد دەبێت و تەنها چوار لەسەدی خاكی كوردستان ماوە بەدەستی داعشەوە بێت ئەوانیش چەند گوندێكن لە دەوروبەری شنگال، لە سنووری مەخموور تەقریبەن هەموو ناوچەكانی كوردستان رزگاركران، لە سنووری كەركووكیشەوە هاوشێوە، بەڵام لە سنووری شنگال هێشتا ژمارەیەك گوندی كوردستان بەدەستی داعشەوە ماون ئومێد دەكەین ئەوانیش دەربهێنرێنەوە".
گوتیشی بۆ ئاوەدانكردنەوەی شنگال و ئەو ناوچانەی بەدەستی داعش وێران كراون پاڵپشتیی كۆنفڕانسێكی نێودەوڵەتی بە هەماهەنگی هەرێمی كوردستان و حكوومەتی عێراق و نەتەوەیەكگرتووەكان لەگەڵ وڵاتانی هاوپەیمانی شەڕ لەدژی داعش دەكەن، چونكە بە قسەی ئەو "ئەو ناوچانە تەواو كاول بوون، ئاوەدانكردنەوەی شنگال و ناوچە وێران بووەكانی دیكە لە توانای حكوومەتی هەرێم و حكوومەتی عێراقیش نییە بەهۆی ئەوەی رووبەڕووی قەیرانی دارایی بوونەتەوە، بۆیە هەر كۆنفڕانسێكی نێودەوڵەتی بكرێت پاڵپشتیی دەكەین و پێمان باشە بكرێت".
دەربارەی پڕۆژەش بۆ ئەو ناوچانەی لەدەستی داعش دەرهێنراون نەسرەدین سەعید دەڵێت "ئێمە لەمانگی دووی ئەمساڵ پڕۆژەیەكمان پێشكەشی ئەنجوومەنی وەزیران كردبوو بۆ ئەوەی ئامارێك بكرێت بۆ زانینی زیانەكانی ئەو ناوچانەیە بزانین چەندە و چەندی پێویستە، چونكە تا ئەو ئامارە نەكرێت ناتوانین ئاوەدانیشی بكەینەوە، بۆیە دەبێت ئەو ئامارە لەبەردەستی ئێمە و حكوومەتی عێراق و نەتەوە یەكگرتوەكان و هاوپەیمانانیش بێت تا بزانرێت پێویستییەكان چین، بەتایبەت ئەو ناوچانەی وەكو شنگال كە كاول بوون، بەداخەوە هێشتا وەڵاممان نەدراوەتەوە، دەمانەوێ بەزووترین كات جێبەجێ بكرێت بۆ ئەوەی بزانیین چی بكەین".
لەبارەی ماددەی 140ی دەستووری عێراقیشەوە ئەو وەزیرەی حكوومەتی هەرێم هێما بۆ ئەوە دەكات كە زۆر جار هەرێم گلەیی لە نەتەوە یەكگرتووەكان كردووە لە یەكلایی نەكردنەوەی چارەنووسی ئەو ماددەیە و ناوچە جێ ناكۆكەكان لەنێوان حكوومەتی هەرێم و بەغدا كە هەرێم بە "ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێم"ی دەناسێنێت، لەو بارەیەوە دەڵێت: "ئێمە حەزمان دەكرد ئەوەی لە دەستووری عێراق هاتووە جێبەجێ كرابا، دەبوو ماددەی 140 تا كۆتایی ساڵی 2007 یەكلایی ببایەوە، چونكە بارودۆخی ئەو ناوچانەی ماددەی 140 دەیانگرێتەوە لەرووی خزمەتگوزاری و ئەمنی و رووەكانی دیكەشەوە زۆر خراپە و خەڵكی ئەو شوێنانەش نازانن چارەنووسیان بەرەو كوێ دەچێت، نازانن سەر بە عێراقن یان هەرێمی كوردستان، ئێمە زۆر جار گلەییشمان لە نەتەوە یەكگرتووەكان كردووە لەوەی دەبێت ئەو بابەتە یەكلایی بكرێتەوە، بەڵام ئەوان هیچ وەڵامێكی روونییان نییە".
سەبارەت بە دوایین پێشهات و رێوشوێنەكانی جێبەجێكردنی ماددەكە بۆ ئانادۆڵو ئاشكرای كرد "دەبوو ئەو ماددەیە بە سێ قۆناغ تەواو ببێت، بەڵام هێشتا قۆناغی یەكەم كە قۆناغی ئاساییكردنەوەیە رێژەی 20 لەسەدی تەواو نەبووە، حكوومەتی عێراق وەكو پێویست لەسەر ئەو بابەتە نەهاتووەتە پێشەوە، ئێستا لە دوایین پێكهاتەی لێژنەی ماددەی 140ی عێراقەوە بە سەرۆكایەتی هادی عامرییە ئیشی ئەو ناوچانە نەماوە و ئیشییان لەسەر ناكرێت، هاتنی داعش بۆ ئەو ناوچانە بارودۆخەكەی ئاڵۆزتر و كاولتر كرد، راستە ئێستا زۆرینەی ناوچەكان لەلایەن هێزی پێشمەرگەوە كۆنتڕۆل كراوە و خەڵك پتر هەست بە ئارامی دەكەن".
دەشڵێت "حكوومەتی عێراق هەر كابینەیەكی نوێ دروستبێت ئەو لێژنەیەش نوێ دەكرێتەوە، بەڵام نزیكەی دوو ساڵە كابینەكەی عەبادی دامەزراوە كەچی پێكهاتەی لێژنەی ماددەی 140 هێشتا نوێ نەكراوەتەوە و هەر هادی عامری سەرۆكی لێژنەكەیە كە ئێستا عامری هیچ پۆستێكی رەسمی و حكوومیشی نییە و سەرۆكایەتی حەشدی شەعبی دەكات بەتەنها".
وەزیری دەستەی ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێم نەسرەدین سەعید لە درێژەی قسەكانیدا لەبارەی هەڵوێستی توركمان و عەرەبەكانی كەركووك لەسەر جێگیربوونی پێشمەرگە و جێبەجێ كردنی ماددەی 140 و گەڕانەوەی بۆ سەر هەرێمی كوردستان بۆ ئاژانسی ئانادۆڵو گوتی: "ئێمە پڕۆژەیەك لەبەردەستماندایە كار لەسەر ئەوە بكەین، بەڵام قەیرانی سیاسی لەهەرێم هاتە پێشەوە و پرۆژەكە دواكەوت، بەنیازین لەگەڵ سەرجەم لیستەكانی كەركووك دابنیشن و بزانین چییان پێ باشە بۆ كەركووك و چی پرۆژەیان هەیە، ئەگەر ئەوان رازی نەبن كێشە بەردەوام دەبێت، ئێمە سوورین لەسەر ئەوەی پرۆژەیەكی هاوبەش هەبێت و كورد و توركمان و عەرەبیش پێی رازی ببن، چاوەڕوانیین كێشەكانی هەرێم نەمێنێت".
گوتیشی: "ئەو پرۆژەیەی ئێمە بۆ كەركووك و دەوروبەری زۆر گرنگە و هەوڵی دروستكردنی متمانە دەدەین، لێرە بەرەی توركمانی سەردانی ئێمەیان كرد و ئامادەیی خۆیان نیشاندا كە قسە لەسەر پرۆژەكە بكەن و پرۆژەیكیان هەبێت و قسەی لەسەر بكرێت".
هەروەها باسی لەوەكرد كە دوای هاتنی داعش بۆ ئەو ناوچانە دەبێت بۆچوونی پێكهاتەكان زۆریان گۆڕابێت، چونكە دوای هاتنی داعش و پاش ئەوەی هێزی پێشمەرگە بەتەنیا ئەو ناوچانە دەپارێزێت دەزانن بواری ئەمنی زۆر باش بووە و كوشتن و تەقینەوە و رفاندن زۆر زۆر كەم بووەتەوە.
گوتیشی: "دەبێت هەست بكەن كە ئەو شوێنەی كورد دەیپارێزێت باشترە لەررووی ئەمنییەوە، بۆیە وا هەست ئەكەم گۆڕانكاریی لەسەر بۆچوونی توركمان و عەرەبیش هاتبێت، بەڵام پێویستی بە جوڵانەوە و دڵنیایی هەیە، ئەگەر دڵنیاییان پێ بدرێت هەموویان حەزدەكەن بارودۆخی كەركووك ئارام بێت و چارەنووسی خەڵك دیاری بكرێت".
بە پێویستیشی زانی پێكهاتەكان تەحەمولی بەرپرسیارێتی بكەن و هەر لایەنە و لە بەشێك لە داوكارییەكانییان دابەزن بەمەبەستی پاراستنی بەرژەوەندیی ئەو ناوچانە.
لەكۆتایی قسەكانیدا نەسرەدین سەعید گوتی: "حەزدەكەین بەزووترین كات ریفراندۆم لەو ناوچانە بكرێت و ئەو ریفراندۆمە لە بەرژوەندیی هەرێمی كوردستان دەبێت".
