Aysu Biçer
16 Мај 2025•Ажурирај: 18 Мај 2025
ЛОНДОН (АА) - Во филозофски инспириран говор на Самитот на Европската политичка заедница (ЕПЗ) во Тирана, албанскиот премиер Еди Рама изјави дека, според визионерите на европскиот проект, „Турција би била неопходен партнер во секој сојуз за траен мир“ – но дека проектот „не успеал“, јавува Анадолу.
Црпејќи инспирација од просветителската мисла и политичката историја на Европа, Рама се осврна на една од најраните идеи за обединета Европа – планот од 18 век на францускиот дипломат и филозоф Абе де Сен-Пјер.
По војната за шпанското наследство и Утрехтскиот договор од 1713 година, Сен-Пјер замислил федерација на европски држави – „Сојуз за траен мир“ што ќе ја направи војната застарена.
„Неговиот проект дури предвидувал и соработка со Русија, како и со балканските и медитеранските држави што тогаш биле под османлиска власт“, рече Рама.
„Па така, претпоставувам дека за визионерот Абе, денешна Турција исто така би била незаменлив партнер во сојуз за траен мир.“
„Но тој проект пропадна“, додаде Рама.
Со повикување на просветителските вредности – споменувајќи ги не само Сен-Пјер, туку и Волтер и Кант – Рама ѝ даде филозофска длабочина на својата аргументација.
Тој изрази жалење што оригиналниот мировен проект бил „убиен од плитки интереси и ситни каприци“, и предупреди дека денешна Европа се соочува со слична закана.
„Дури и денес, митот за Европа опстојува, а сличноста со Европа што денес е собрана тука е поразителна. Сонот за траен мир е заменет со кошмарот на трајна војна.“
„Тука на Балканот, ние преживеавме војни, бомби, територијални конфликти, уништување и нарушување на животот“, рече тој.
„Сето тоа се случи во текот на нашите животи, не во некој далечен архивски документарец во црно-бело. И научивме дека мирот нема конкуренција“, додаде тој.
Рама понуди контраст меѓу две визии за Европа: една дефинирана со милитаризација и страв, и друга втемелена во просветителството, разумот и верување во човечноста на сопствените непријатели - дури и на историските.
„Непријателите на мирот не треба да нѐ повлечат во славење на оружјето“, предупреди тој.
„Додека со право размислуваме за Европа на отпорот, одбраната и новите воени капацитети, не смееме да ја заборавиме другата Европа – Европа на просветителството и потрагата по вечен мир, не само меѓу нас, туку и со нашите непријатели“, додаде Рама.
