Firdevs Bulut Kartal
23 Февруари 2026•Ажурирај: 25 Февруари 2026
АНКАРА (АА) - Со брзото развивање на алатките за вештачка интелигенција (ВИ) и нивната примена во различни сектори, вклучително и во здравството, се продлабочуваат дебатите за пристрасноста на податоците, приватноста и правните одговорности, јавува Анадолу.
Агах Турѓул Коруџу, доцент по компјутерски науки и експерт за вештачката интелигенција, за Анадолу изјави дека ВИ може да понуди значителен потенцијал во медицината, но таа може да се користи безбедно само со цврста етичка и управувачка рамка.
Коруџу посочи дека пристрасноста на податоците при користењето на ВИ во здравството претставува практичен проблем кој влијае на безбедноста на пациентите, бидејќи моделите на ВИ учат од податоците на кои се обучуваат.
Систематските грешки може да се појават ако одредени возрасни групи, социоекономски класи или географски региони се недоволно претставени во базите на податоци од кои моделите учат.
Тој го спомена националниот здравствен систем на Турција, e-Набиз, кој претставува значајна стратегиска предност, но истакна дека суровите податоци сами по себе не создаваат вредност и потенцијалот може да се претвори во ризик ако не се обработи правилно.
„Кога овој систем се користи без стандарди за податоци, контрола на квалитетот или етички и правни рамки, грешките се зголемуваат со растот на обемот“, истакна тој.
Главните предизвици во медицинската ВИ денес се квалитетот на податоците, пристрасноста при селекција, недоследностите при означување и сериозните ризици за приватност, додека различните конвенции за евидентирање на податоци помеѓу болниците можат да ги доведат ВИ-моделите во заблуда. Тој нагласи дека е неопходно создавање на стандарден јазик за податоците и институционални мерки за квалитет.
Коруџу посочи дека неовластениот пристап до податоци како медицински записи може да има сериозни правни последици, поради што е потребна строга анонимизација и сигурна анализа на податоците.
Моделите на ВИ во здравството најмногу вредност имаат со тоа што се „второ око“ во области како радиологија и патологија, бидејќи овие системи ја намалуваат работната оптовареност преку брзо откривање на сомнителни области или филтрирање на нормални снимки, скратувајќи го времето за дијагноза.
„Улогата на ВИ треба да се објасни со транспарентност на пациентот, а лекарот треба да остане одлучувач поради ризикот од автоматизациска пристрасност“, рече тој.
Во однос на правната и етичката одговорност за погрешни препораки, Коруџу истакна дека академската литература поддржува слоевит модел на одговорност, според кој развивачите се грижат за верификацијата, здравствените институции за интеграцијата, а клиничарите ја оправдуваат конечната одлука – со цел да се воспостават механизми за спречување на грешки уште од почетокот.
Во наредната декада, според него, комбинацијата на геномски податоци и ВИ може да создаде значителни трансформации во персонализираната медицина. Ова би овозможило прецизни фармакогеномски пристапи, што би им овозможило на лекарите да препишат соодветен лек што е можно порано, додека драматично го скратува времето за дијагноза на ретки болести.
Коруџу нагласи дека приоритетните области на медицинската ВИ во Турција треба да се фокусираат на системи за тријажа во радиологијата, механизми за рано предупредување во интензивна нега и управување со хронични болести, при што развивачите треба секој нов модел темелно да го тестираат во реални клинички услови со различни групи пациенти.
Тој ги отфрли стравувањата дека ВИ би можела да ги замени вистинските медицински професионалци, додавајќи: „Крајната клиничка одлука, одговорноста и довербата со пациентот мора да останат кај човекот лекар.“
„Идниот модел е ‘лекар со поддршка од ВИ’, каде што технологијата ја забрзува одлуката, но лекарот останува оној кој донесува конечна одлука“, заклучи тој.
