Anadolu Ajansı © 2026
Турскиот министер за надворешни работи Хакан Фидан изјави дека Договорот за заедничка одбрана од Мека технички е ист како членот 5 од Договорот на НАТО кој се однесува на колективната одбрана.
Зборувајќи на Уредничкиот деск на Агенција Анадолу, Фидан рече дека договорот потпишан од Турција, Саудиска Арабија и Пакистан има за цел да придонесе за трајна стабилност во регионот.
„Нема заедничка закана што сме ја ставиле во писмена форма“, рече Фидан, додавајќи дека договорот не е насочен кон ниту една земја која не ги нападнала земјите потписнички.
Тој нагласи дека Турција, Саудиска Арабија и Пакистан не се експанзионистички земји.
„Според визијата на нашиот претседател, не треба да останеме ограничени на три земји. Треба да се прошириме и, доколку е потребно, да ги вклучиме сите земји под овој чадор“, додаде министерот.
„Договорот од Мека е најважниот чекор кон воспоставување трајна стабилност во овој регион“, рече Фидан, додавајќи дека регионот во изминатиот век доживеал нестабилност по повлекувањето на Отоманската Империја.
Фидан го опиша потпишувањето на договорот како „историски ден“, велејќи дека тоа претставува една од пресвртниците кон кои Турција се стреми со години под раководство на претседателот Реџеп Таип Ердоган.
Фидан рече дека зголемувањето на регионалната сопственост над безбедносните прашања е суштината на пристапот на Турција.
„Надворешните хегемони кои доаѓаат во регионот не ги решаваат проблемите; тие ги прават поакутни, а цената станува многу висока“, рече тој.
Тој оцени дека земјите од регионот треба да развијат повеќе институционални механизми со кои ќе можат да ја обезбедат сопствената безбедност, економската стабилност, развојот и просперитетот.
Фидан рече дека Турција има силни односи со речиси сите земји во регионот, додавајќи: „Но, тоа беа односи кои во голема мера беа обликувани од актуелните околности, политичките перцепции и сфаќања и можеа да се променат во секој момент.“
Тој рече дека Анкара настојува да ги направи своите регионални врски потрајни и поструктурирани со цел да промовира стабилност, нагласувајќи дека трајната економска интеграција бара безбедност и меѓусебна доверба.
Наведувајќи ја ЕУ како пример, Фидан рече дека Европската економска заедница се формирала во услови обезбедени од американскиот безбедносен чадор.
Тој рече дека регионалната визија на Турција на сличен начин има за цел да ја намали нестабилноста и, на крајот, да поттикне поголема економска и социјална интеграција, подобрувајќи го просперитетот на населението во регионот.
Фидан призна дека иницијативата сè уште е во рана фаза и дека нема да биде лесно да се воспостави, но рече дека Турција веќе ги завршила потребните концептуални и институционални подготовки.
Министерот рече дека подготовките за Договорот за заедничка одбрана од Мека траеле речиси две години и осум месеци, со разговори во кои биле вклучени потписничките и други земји од регионот.
Тој рече дека процесот еволуирал од почетна идеја во концепт, а на крајот во договор, додека претседателот Ердоган исто така повеќепати го покренувал прашањето со регионалните лидери.
Посочувајќи дека договорот наметнува обврски за земјите потписнички, Фидан истакна дека Турција е членка на НАТО од 1952 година и дека многу години учествувала на состаноците на НАТО.
Фидан рече дека Договорот за заедничка одбрана од Мека технички е сличен на членот 5 на НАТО за колективната одбрана, овозможувајќи им на членовите да имаат корист од меѓусебната заштита и поддршка.
Тој рече дека основното одвраќање на НАТО е одбранбено, изградено околу пораката: „Ако ме нападнете, ја имам воената моќ на оваа голема алијанса.“ Тој рече дека ова спречува конфликти и им овозможува на земјите да ги решаваат политичките и економските проблеми.
НАТО презел колективна воена акција само во ограничен број случаи, вклучително и во Авганистан и Косово, додаде тој.
Тој нагласи дека основната цел на алијансата е потенцијалните противници да ги разберат последиците од нападот врз членка, со што се создава средина во која земјите можат да ги решаваат своите политички и економски проблеми и да продолжат со развојот без да бидат попречувани од конфликти.
Фидан нагласи дека насилството, војната и крвопролевањето се меѓу главните фактори кои го спречуваат регионалниот развој.
„Сега сме во солидарност едни со други“, рече Фидан, објаснувајќи го принципот зад алијансата.
„Ја зголемувате вашата способност за одвраќање. Второ, наместо да испраќаат порака до надворешна страна, земјите кои потпишуваат такви сојузи покажуваат и се обврзуваат дека нема да претставуваат закана за безбедноста едни на други, туку наместо тоа ќе си ја гарантираат безбедноста едни на други“, рече тој.
Фидан рече дека ова е почетната точка на безбедносен сојуз, додавајќи дека членовите потоа ќе треба да работат во согласност со постојните закани.
На прашањето дали нападот веднаш би активирал обврска според договорот и како таквата обврска би станала оперативна, Фидан рече дека текстот содржи општи обврски чија практична примена би зависела од разговорите и одлуките на релевантните тела.
Тој рече дека една земја би требало да поднесе барање за помош и би го определила видот на поддршката што ѝ е потребна.
Фидан додаде дека една земја би можела да побара различни форми на поддршка, од разузнавачки информации и логистика до муниција или, доколку е потребно, воени единици, во зависност од обемот на заканата.
Тој рече дека алијансата ќе има политички и воен комитет составен од министри за надворешни работи и одбрана и началници на генералштабови, слично на структурите на НАТО.
Комитетот ќе ја претвора визијата утврдена од лидерите во одлуки во рамките на алијансата и ќе ја спроведува поврзаната работа, додека ќе биде формиран секретаријат за спроведување на тие одлуки, додаде тој.
„Прашањето за кое лидерите најмногу разговараа вчера беше соработката во одбранбената индустрија и земјите да имаат корист од технологиите едни на други“, рече Фидан.
Тој додаде дека алијансата ќе оди подалеку од потпишувањето на договорот, при што секретаријат ќе ги надгледува прашањата поврзани со одбраната и ќе го следи спроведувањето на одлуките.
„Бидејќи потписите на договорот штотуку се ставени, сè уште не сме почнале со оваа работа“, рече Фидан, додавајќи дека по првиот состанок на комитетот, министрите веројатно ќе им претстават на лидерите предлози за воспоставувањето, структурата и функционирањето на секретаријатот, како и за неговите првични задачи.
Тој рече дека алијансата ќе опфаќа широк спектар воени прашања, вклучително и интероперабилноста, односно способноста на земји со различни воени структури да дејствуваат заедно.
Други области ќе бидат заедничката обука, меѓусебната поддршка, логистиката, проценките на заканите, споделувањето разузнавачки информации и, најважно, соработката во одбранбената индустрија.
Тој го опиша сојузот како сериозен институционален потфат кој бара континуитет, велејќи дека неговата работа на крајот ќе стане рутинска.
„Земјите нема да се најдат во ситуација кога, кога се под притисок, ќе прашаат: ‘Што требаше да правиме заедно?’“, рече тој.
Фидан ја нагласи важноста од институционализирање на соработката во надворешната политика и безбедноста, наместо успехот да се препушта на случајноста.
„Не треба успехот во надворешната политика или во која било друга област да го препуштаме на случајноста. Треба да го институционализираме и да го направиме континуиран“, рече тој.
Фидан рече дека земјите треба да градат сојузи врз основа на заеднички интереси, опишувајќи ги Турција, Саудиска Арабија и Пакистан како „клучни земји“ на иницијативата.
Во врска со руско-украинската војна, Фидан рече дека кога војната на исцрпување се проширува надвор од фронтовите, конфликтот станува прашање на национален опстанок.
„Кога војната на исцрпување ќе се претвори во исцрпување зад фронтовите, прашањето станува дали една нација ќе продолжи да постои. Ги користите сите средства што ви стојат на располагање.“
Во врска со островот Кипар, Фидан рече дека Турција не ја признава Администрацијата на кипарските Грци како држава и нагласи дека правата на кипарските Турци мора да се почитуваат.
„Ние не ја признаваме кипарско-грчката страна како држава. Ако не ги признавате правата на кипарските Турци, тогаш јас не ја признавам вашата државност“, рече Фидан.
„Вие не сте државата воспоставена во 1960 година“, додаде тој.
Фидан исто така рече дека мирот и стабилноста на островот Кипар се должат на присуството на турските војници на островот.
Тој исто така повика на продолжување на меѓународната политичка изолација врз Израел, велејќи дека тоа е нешто од кое Израел најмногу стравува.
news_share_descriptionsubscription_contact
