"ئەوانەی پلانی دابەش کردنی سووریا-یان هەیە، دەستبەرداری دەبن"

ئیستانبوڵ - AA

وەزیری دەرەوەی توركیا لەمیانی لێدوانێكیدا بۆ ئاژانسی ئانادۆڵو ئاماژەی بەوەدا كە توركیا ئەندامی گرنگی هاوپەیمانێتی دژی داعشە و هەوڵی بەرچاوی خۆی دەدات و گوتی: "وەك بەرێز جۆن كیری باسی لێوەكردووە، لەسەر هەندێك لە سنوورەكانی توركیا، داعش بوونی هەیە، ئێمە رێگە نادەین بە بوونی داعش لەسەر سنوورەكانمان، چەند رێوشوێنێكمان گرتۆتە بەر دژی ئەو هەڕەشانەی كە دەكرێنە سەر ئاسایشی توركیا لەلایەن داعشەوە. ئەو رێوشوێنانەش بە هەماهەنگی لەگەڵ هاوپەیمانێتی دژی داعش و هاوپەیمانەكانماندا ئەنجامی دەدەین. لەو چوارچێوەیەدا دەشێت چەند رێوشوێنێك بگیرێنە بەر. لەوبارەیەوە چەند پلانێكمان هەیە، پلانی كاتی ئەنجام دان و چۆنیەتی ئەنجامدانەكەی كە تەواو بوو باس دەكرێت، ئێستا ناتوانم بڵێم چۆنە و چۆن نییە. بەڵام بەكورتی ئەوەیە، داعش بۆ تەواوی جیهان هەڕەشەیە هەروەها بۆسەر توركیاش. ئێمەش بەردەوام رووبەڕووی ئەو هەڕەشانە دەبینەوە كە بە هۆی ئاڵۆزی دۆخی سووریاوە درووست دەبێت بۆمان. ئەو رووبەڕووبوونەوانەشمان لە رۆژانی داهاتوودا بەهێزتر دەكەین. لەو چوارچێوەیەشدا لەگەڵ ئەمریكا هاریكاریمان هەیە. سەربازانمان و تەواوی دەزگاكانمان پێكەوە كار دەكەن. وەك دەزانن لە ئینجیرلیك هەندێك جێگیر كردنمان هەبوو. ئەو هەنگاوانەشمان بۆ رووبەڕووبوونەوە و كۆتایی هێنانە بە داعش كە ئامانجی هاوبەشمانە، هاوكات بۆ ئاسایشی گەلی سووریا و ئاسایشی گەلی توركیا، سوور دەبین لەسەر پێشڕەویمان لەهەنگاوەكانماندا، با كەس دوو دڵ نەبێت".

لەوەڵامی پرسیارێكی پەیامنێری ئانادۆڵودا كاتێك دەپرسێت "پێشتر وەزیری دەرەوەی ئەمریكا جۆن كیری رایگەیاند كە لەسەدا ٧٥ی سنووری باكووری سووریا داخراوە، بۆ داخستنی ئەو بەشەی تری سنوورەكە كە ٩٨ كیلۆمەترە لەگەڵ توركەكاندا ئۆپەراسیۆن ئەنجام دەدەین "ئایا دەستەواژەی ئۆپەراسیۆن بەواتای چی بەكارهاتووە؟. سینیرلیئۆغڵو گوتی: "پێشتریش سەركۆمار رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆكوەزیران ئەحمەد داودئۆغڵو، منیش ئەو دەستەواژەیەمان بەكارهێناوە و بەردەوام بوو لە قسەكانی و گوتی: ''جێبەجێكردنی ئەو رێوشوێنانەی گیراونەتە بەر لەئەنجامی بەڕێوەبەردنی ئۆپەراسیۆنەكان لەسەر ئاستەكانی جیاواز بووە. لەبنەڕەتدا لەو ناوچانە ئێمە ماوەیەكی درێژە لەگەڵ ئەمریكادا ئۆپەراسیۆنی ئاسمانی ئەنجامدەدەین. ئەو ئۆپەراسیۆنانە لەچوارچێوەی هاوپەیمانێتی نێودەوڵەتی دژی داعش و لەسەر ئاستی نیشتمانیش ئەنجامدەدەین. ژمارەیەك پلانیشمان هەیە بۆ كۆتاییهێنان بەبوونی داعش لە ناوچەكە كە ژمارەیەك شوێنی لەژێر كۆنترۆڵدایە. كاتێك ئەم پلانانە تەواودەبن، ئۆپەراسیۆنەكان چڕتر دەبنەوە و بەردەوامدەبن. ئەمەم پێشتر لە هەولێریش گوتبوو. بەڕێز سەرۆكوەزیرانمان لەچاوپێكەوتنەكەی سی ئێن ئێن ئینتەرناشناڵیشدا باسی كردبوو. بەڕێز سەركۆمار لەرێگە جیاوازەكانەوە جەختی لەمەكردبوویەوە. هەرلەبەر ئەوە شتێكی جیاواز و نوێ جێگەی باس نییە بەڵام دووبارە دەیڵێمەوە ژمارەیەك پلانمان هەیە كە بەردەوامن. ئەم پلانانە پلانی جووڵەی هاوبەشن. كاتێك ئەمانە تەواودەبن، هەموومان پێكەوە ئەوە دەبینین كە چ رێوشوێنێك دەگیرێتە بەر و چ جۆرە ئۆپەراسیۆنێك بەڕێوەدەبرێن''.

وەزیری دەرەوەی توركیا رایگەیاند ''زۆرینەی رەهای سووریا ئاماژەیان بەوەكرد كە لەحاڵەتی بەردەوامبوونی ئەسەد ئاشتی لەو وڵاتە نایەتە دی'' و كاردانەوەكانی سەبارەت بە گوتەكانی لە كۆنگرە رۆژنامەوانییەكەی لوتكەی جی 20ی ئەنتاڵیا هەڵسەنگاند كە گوتبووی "دوای ئەوەی حكوومەتی نوێ دادەمەزرێت و هەموو دەسەڵاتەكانی رادەست دەكرێن لەماوەی راگوزەری شەش مانگدا، بەشێوەیەك كە رێككەوتنی لەسەر دەكرێت و لەو بەروارەی كە دیاریدەكرێت ئەسەد دەسەڵات جێدەهێڵێت''.

سینیرلیئۆغڵو ئاماژەی بەوە كرد كە هەر لەپێش جی20ەوە بەبەشداری 20 ئەندام كۆبوونەوەی ڤیەننا ئەنجامدرا و راگەیەنراوێكی كۆتایی بڵاوكرایەوە و گوتی: ''كاتێك راگەیەنراوەكە دەخوێنینەوە لەپێش هەموو شتێكەوە ئەوە دەبینن كە پرۆسەیەكی نێودەولەتی دەستپێكراوە بەمەبەستی چارەسەركردنی كێشەی سووریا. ئەم پرۆسەیە خشتەیەكی كار و نەخشە رێگایەكی داناوە. پرۆسەكە بەم جۆرە بەرواربەندی بۆ كراوە. لە یەكی كانوونی دووەمدا لایەنەكانی سووریا بە رژێم و ئەوانەی لەگەڵیدا لەگەڵ هێزەكانی ئۆپۆزسیۆندا كۆدەبنەوە، لەژێر چاودێری كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و نەتەوە یەكگرتووەكان پرۆسەیەك دەستپێدەكرێت. ئامانج لەم پرۆسەیە ئەوەیە لانی زۆر لەماوەی شەش مانگدا واتە لە یەكی كانوونی دووەمەوە تاوەكو 30ی حوزەیران حكوومەتێكی فراوان كە هەمووان لەخۆبگرێت پێكبهێنرێت. چاوەڕوان دەكرێت ئەو حكوومەتەی كە پێكدەهێنرێت وەك لە راگەیەنراوی جنێفدا هاتووە هەموو دەسەڵاتەكانی راپەڕاندنی رادەست بكرێت. وەك ئەوەی دوێنێش لە جی20 لە كۆنگرە رۆژنامەوانییەكەدا ئاماژەم بۆ كرد ئەم حكوومەتەی كە رێككەوتنی لەسەردەكرێت و دادەمەزرێنرێت، هەروەها لەو شەش مانگەدا رێگەیەك سەبارەت بە داهاتووی سیاسیی ئەسەد بڕیاری لێوەدەدرێت. دوێنێش ئاماژەم بۆ ئەوە كرد كە لەمبارەیەوە بۆچوونی جیاواز هەیە. روونە كە ئەوانەی بۆچوونەكانیان جیاوازە كێن. بەڵام ئەوەی كە لەحاڵەتی بەردەوامبوونی ئەسەددا لە سووریا ئاشتی و چارەسەر مەحاڵە لەلایەن زۆرینەی رەهای كۆبوونەوەكەوە گوزارشتی لێوە كرا. لەمبارەیەوە تەواوی بەشداربووان دەزانن كە پێویستە چ هەنگاوێك بنرێت''.

- "رێككەوتنێكی بەرفراوان هەیە لەسەرئەوەی ئەسەد نەتوانێت خۆی كاندید بكات".

سینیرلیئۆغڵو وەبیریهێنایەوە كە بەوبارەوە پرسیاری ئاراستەكراوە، ئایا رووسیاش لەسەرئەوە رێككەوتووە؟

سینیرلیئۆغڵو گوتی: "نەمانبینی رووسیا لەوبارەوە لەسەر هەڵوێستێكی نەرێنی پێداگری بكات. لەم قۆناغە سیاسییەدا رووسیا و ئێران دەستیان تێكەڵ كردووە. دەكرێت بیروڕای جیاجیا هەبێت لەبارەی ئایندەی ئەسەدەوە. بەڵام تا ئەو جیاوازی بیروڕایە درێژە بكێشێت، قۆناغەكە ناگاتە ئەنجامێك. بۆچوونی من و بەشێكی زۆری بەشداربووانی دیكەش بەو ئاراستەیەیە كە حكوومەتێك پێكبهێنرێت تەواوی دەسەڵاتەكان بگرێتە دەست و لەكاتی كارەكانی پێكهێنانی ئەو حكوومەتەدا بڕیار لەسەر ئەسەدیش بدرێت. لەبارەی ئەوەی ئەسەد نەتوانێت خۆی كاندید بكات رێككەوتنێكی بەرفراوان هەیە. هەموان هەمان بیروڕایان هەیە؟ لەم قۆناغەدا نەخێر. هەمووان دەزانن كێ هاوڕا نییە. لەبەرئەوەی ئەوانە لەئێستادا دەستیان تێكەڵكردووە، دەزانن لەكۆتاییدا بۆچوونی زۆرینە سەردەكەوێت. ئەمە بەو واتایە دێت ، ئەسەد ناتوانێت لەهەڵبژاردنەكاندا خۆی كاندید بكات. كە حكوومەتی نوێ دامەزرا، تەواوی دەسەڵاتەكان دەچنە دەستی حكوومەتی نوێ. ئەوكاتە رووندەبێتەوە ئەسەد چۆن دەستبەرداری ئەركەكەی دەبێت و لەسیاسەتدا بوونی نامێنێت. دوای ئەو خاڵەش، بابەتی ئەسەد لەنێو رۆژەڤی سیاسیدا نامێنێت و دەبێتە بابەتێكی كەسی ".

گوتیش: "لەمەودوا قۆناغێكی 18 مانگی هەیە بۆ دانانی دەستووری نوێ و ئەنجامدانی هەڵبژاردن. ئەو 18 مانگەش لە 30 حوزەیرانەوە دەستپێداكات یان كاتی زیاتری پێویست دەبێت، ئەمانە هەموو بەندن بە بڕیاری ئەو حكوومەتەی كە پێكدەهێنرێت. پێویستە چاوەڕێ بكەێن و ببینین."

سینیرلیئۆغڵو جەختی كردەوە كە ئومێدیان بە قۆناغەكە هەیە بۆ سووریا و گوتی: "ئێمە ئومێدەوارین. بژاردەی خۆكاندیدكردنەوەی ئەسەد لەلایەن زۆرینەی هەرە زۆرەوە رەتدەكرێتەوە. بەوپێیە لەگەڵ ئەوەی ئەمەش دەزانرێت و قۆناغەكە دەستپێكراوە، ئاشكرایە كە لەكۆتایی قۆناغەكەدا ئەسەد بوونی نابێت. یەكێكی دیكەش لەو بابەتانەی هەمووان هاوڕان لەسەری ئەوەیە كە قەیرانەكە لەڕێگەی سەربازییەوە چارەسەر ناكرێت. لەبەرئەوە دوای چارەسەری قەیرانی سووریا، گەلی سووری خۆی بە رێككەوتنی دیموكراسییانە و پێكهاتە كلتوورییە فرە رەنگییەكەی یەكپارچەیی خاكی دەپارێزێت. كاتێك گەلی سووریا لە ئەسەد رزگاری دەبێت، تواناكانی لەسەر بنیاتنانەوەی سووریایەكی نوێ كۆدەكاتەوە".

لەبارەی ئەو دەنگۆیانەی كەباس لە درووست بوونی سێ دەوڵەتی بچووك دەكەن لە سوزریا، سینیرلیئۆغڵو گوتی: "كەسانێك هەن سیناریۆی پارچەپارچەبوونی سووریا-یان نووسیووە، كەسانێك هەن ئاماژەی پێ دەكەن. بەڵام گەلی سووریا و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش دژی ئەو سیناریۆ رەشانەن. بەیاننامەی كۆتایی كۆبوونەوەی دووەمی ڤیەننا، جەختی كردۆتەوە لە یەكریزی و یەكێتی خاكی سووریا. ئەوەی گەلی سووریا خواستێتی بنیات نانی سووریایەكە لەسەر فرە كلتووری كە وابەستەی مەزهەبگەرایی نەبێت. لەپێناو دیموكراسیدا پارێزگاری لە جیاوازییەكان دەكرێت و یەكریزی دەپارێزرێت. پلانی دابەش كردن و مەزهەبگەرایی لە سووریا ، هەلی سەركەوتنی نییە و، ئەوانەی پلانی دابەشكردنەكەشیان داناوە، دەستبەرداری دەبن" .