Muhammet Kurşun
21 تشرینی یەکەم 2015•نوێکردنەوە: 22 تشرینی یەکەم 2015
هەولێر
مامۆستای بەشی پەیوەندییەكانی نێودەوڵەتی لە زانكۆی سەڵاحەدین دكتۆر مووسا قەواڵ، لەبارەی پرۆسەی چارەسەری كە لەلایەن حكوومەتی ئاك پارتی لە توركیا دەستی پێ كرد، گوتی: "قۆناغی چارەسەری، لەمێژووی كوردستاندا سەركەوتووترین پرۆسە بووە، كە هەموو لایەنەكان بەكۆدەنگی قبووڵیان كردووە".
پسپۆڕی پەیوەندییەكانی نێودەوڵەتی مووسا قەواڵ، لەبارەی كاریگەری تیرۆر لەسەر خەڵكی ناوچەكە و راگەیاندنی خۆبەڕێوەبەرییەكان لەلایەن پەكەكەوە، بارودۆخەكەی بۆ پەیامنێری ئاژانسی ئەنادۆڵو هەڵسەنگاند.
قەواڵ، دەستپێكردنی قۆناغی چارەسەری لەلایەن سەركۆماری توركیا رەجەب تەیب ئەرۆغان بەپرۆژەیەكی هیوابەخش زانی بۆ كورد و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و گوتی: "قۆناغی چارەسەری، لەمێژووی نوێماندا سەركەوتووترین پرۆسە بووە، كە هەموو لایەنەكان كورد، تورك و كۆمەڵگای نێودەوڵەتی بەكۆدەنگی قبووڵیان كردووە. بۆ هەموومان دەستپێشخەرییەكی هیوابەخشە".
قەواڵ پێیواییە قۆناغی چارەسەری رێگەی خۆش كرد بۆ سەوزبوونی ئەو هیوایانەی ساڵەهای ساڵە لەدەستدەچن و گوتی: "بەڵام بەداخەوە هەندێك هۆكاری ناوەكی و دەرەكی بوونە هۆی راگرتنی قۆناغەكە. نامەوێت بڵێم تێكچووە یان كۆتایی پێهاتووە، خوازیارم بەردەوام بێت. چونكە قۆناغەكە بەرلەوەی كۆدەنگیش درووست بكات هەبوو. ماوە ماوە بەرزی و نزمی هەشبووبێت بەردەوام بوو. زۆر نزیكبووینەوە لەمژدە دان. چونكە لە نێوان كورد، تورك، رۆشنبیران، هونەرمەندان، ئەكادیمییەكان و سیاسەتمەداران كۆدەنگیەكی جدی پەیدا كرد بوو".
ناوبراو ئاماژەی بەوەدا بۆ ئەوەی قۆناغەكە بەشێوەیەكی تەندرووست بەردەوام بێت، پێویستە میكانیزمێكی بەهێز درووست بكرێت و، گوتی: "بەو شێوەیە داواكاری تەقێنەرەوەی ئاشتی قۆناغەكە پەك ناخات. دەبێت سیاسەتمەداران و ئەكادیمییەكان، بۆ درووستكردنی میكانزمێكی ئاوا هەوڵەكانیان بخەنەگەڕ. میكانیزێك كە پێش بە توندوتیژی بگرێت. نابێت پرۆسەكە وەك بارمتەیەكی دەست بەسەركراو داواكارییەكانی لێ بار بكرێت".
پسپۆڕەكەی پەیوەندییەكانی نێودەوڵەتی پێیوایە كورد و تورك لە یەكتری جیانابنەوە و دانابڕدرێن و گوتی: "گەلێك كە خاوەنی شارستانییەت و كلتوری هاوبەشە لێك جیا ناكرێتەوە".
قەواڵ بەپێویستی دەزانێت كە قۆناغی چارەسەری، بكرێتە دیاردەیەكی كۆمەڵایەتی و كلتووری و گوتی: "دەبێت قۆناغەكە لەئاراستەكردنی ئیرادەوە دەربچێت و ببێتە راستی. لەو خاڵەدا گەل ببێتە بڕیار بەدەست. ئەو قۆناغە هەردەبێت بگاتە ئامانج".
مامۆستاكەی زانكۆ، بەتیشك خستنە سەر ئەوەی قۆناغی چارەسەری بەس تەنها بۆ كوردانی توركیا نا، بەڵكو بۆ كوردانی ئێران، سووریا و عێراقیش دەستكەوتی زۆری دەبێت و گوتی: "ئەگەر توندوتیژی نەبێت، ئاشتی و ئارامی باڵ دەكێشێت، ئابووری و بازرگانی گەشە دەكات، چالاكییەكانی كلتووری پەرە دەستێنن، بەروبوومی كشتوكاڵی زیاتر دەبێت. خەڵك زیاتر دەخوێنێتەوە".
قەواڵ تیشكی خستە سەر ئەوەی بەهۆی دووبارە هەڵگیرسانەوەی شەڕ زیانێكی زۆر لەبواری بازرگانی و ئابووری و وەبەرهێنان دراوە و گوتی: "هیچ پاساوێك نییە بۆ دووبارە دەستپێكردنەوەی توندوتیژی. بێگومان لایەنی دەرەكی و ناوەكی هەن كە ئاشتی و ئارامیان ناوێت. هەندێك وڵاتی دوور و نزیك هەن هەرگیز هێمنی و ئارامییان ناوێت. بەڵام من مەبەستم زیاتر لایەنەكانی ناوەكییە. پەكەكە ٣٠ ساڵە دەستی داوەتە چەك بەڵام نەگەیشتۆتە هیچ ئامانجێك، تێگەیشتوون كە ئەو پرسە بەچەك چارەسەر ناكرێت. تاكە رێگاچارە هاتنە سەرمێزی دانوستانە. تەقینەوەكانی سروج و دیاربەكر نەدەبوو بووبانە هۆی ئەوەی تەواوی شارەكان بكەنە گۆڕەپانی پێكدادانەكان. ناسنامەی ئەنجامدەری تەقینەوەكەی سروج ئاشكرا بوو، وابزانم ئەنجامدەری تەقینەوەكەی ئەنقەرەش روونبۆوە كێیە. بەڕای من ئەو هێزانەی ئاشتییان بۆ توركیا ناوێت، نەخشەی ئەو پەلامارانەیان كێشاوە. داعش نایەوێت توركیا ئارام و سەقامگیر بێت و خوازیاری شەڕی تورك و كوردە. هاوكات هەندێك هێز بۆ سەرقاڵكردنی توركیا بەپەكەكەوە دەست لەپشتی ئەو رووداوانە دەدەن".
قەواڵ بەپێوستی زانی هەموو داواكارییەكی سیاسیی و كۆمەڵایەتی بەڕێگای مەدەنیانە داوا بكرێن و گوتی: "ناكرێت كەسانێك بێن بڵێن ئێمە ئاوا دەكەین و ئاوامان كرد. راگەیاندنی خۆبەڕێوەبەری دیموكراتی تاكلایەنە نابێت. ئەگەر بشبێت دەبێت بەرێگای ئاشتیانە و بە گفتوگۆ بێت نەك بەتوندوتیژی. دەبێت لەبری چەك پەناببرێتە بەر رێگای گفتوگۆ و دانوستان".
قەواڵ لەوبارەیەوە ئاماژەی بەوە كرد كە پارتی رێگەپێدراو هەن لە توركیا دوای فیدڕاڵی دەكەن، "لەخۆبەڕێوەبەری چی تێدەگەن؟ با هەدەپە خۆڕێبەری بخاتە پرۆگرامەكەی و داوای بكات. لە توركیا حزب هەیە داوای فیدراڵی دەكات، هاك-پار یەكێكە لەوان، بەڵام ئەو داواكارییە نابێتە هۆی كوشتنی مرۆڤ و سووتاندنی شار. با لەبری چەك و توندوتیژی بەرێگای مەدەنی و ئاشتییانە ململانێ بكەن و بیر و بۆچوونەكانیان ئازادانە بخەنەڕوو".
قەواڵ پێداگری كرد لەسەر ئەوەی ئاشتی بەهەموو زمانێك هەمان واتای هەیە و خزمەت بەهەمان ئامانج دەكات و گوتی: "وشەی ئاشتی لەزمانی كوردی لەئاشاتەوە هاتووە واتا دادپەروەری. لەعەرەبیش سەلام لە سلمەوە هاتووە، ئەگەر ئەو شەڕوپێكدادانانە نەبن كەشێكی ئارام و هێمن بەدی دێت. بارشیش بە توركی بەواتای گفتوگۆ و پێكهاتن دێت".
قەواڵ پێیوایە توركیا دەوڵەتێكی خاوەن شارستانییەكی ریشەییە، بەڵام كێشەی تیرۆر بەتەنها لەڕێگەی چەكەوە چارەسەر ناكرێت و گوتی: "توركیا مێژوو و كلتوورێكی لەمێژینەی هەیە. لەسەردەمی عوسمانییەكانەوە پاشخانی كلتووری بۆ ماوەتەوە و بەردەوامە لەسەری. بەڵام وا باشە ئەوە بزانیت، تیرۆر بەتەنها لەڕێگەی چەكەوە چارەسەر ناكرێت. دەوڵەتانی وەكو بەریتانیا، ئیسپانیا و فەڕەنسا كۆتاییان بەتیرۆر هێنا بەڕێگەی گفتوگۆ و دانوستان نەك بەچەك. بەڕای من هەڵنانی هەنگاوی نەرم لەلایەن دەوڵەتەوە كەموكوری نییە".
