Feriq Fereç
30 مای,س 2017•نوێکردنەوە: 31 مای,س 2017
هەڵەبجە- AA
16ی ئاداری ساڵی 1988 كیمیابارانكردنی شاری هەڵەبجە لەگەڵ شەهیدكردنی پێنج هەزار كەس و برینداربوونی هەزارانی دیكە هەروەها چەندین چیرۆكی ناخهەژێنی لە دوای خۆی بە جێبهێڵێت كە ئازارو ئاسەوارەكانیان تەنها بە مردنی كەسەكان خۆیان كۆتاییان دێت، یەكێك لەوانە چیرۆكی سۆیبە محەمەدە كە وەك شایەتحاڵ بەشداری كرد لە دادگایكردنەكەی عەلی حەسەن مەجیددا.
سۆیبە محەمەد قادر 64 ساڵ دانیشتووی هەڵەبجە، یەكێكە لەو هاووڵاتییانەی كە لە رۆژی كیمیابارانكردنی هەڵەبجەدا لە كۆی حەوت منداڵ چواریانی لە دەستداوە و خۆشی بە سەختی چەكی كیمیایی چۆتە جەستەیەوە كە بە هۆیەوە هەردوو چاوەكانی لە دەستداوە.
پێش كیمیاباران، سۆیبە لەگەڵ مێرد و منداڵەكانی لە گوندەكەی خۆیان دەژیان كە گوندی خێڵی حەمەیە و نزیكەی 12 كیلۆمەتر لە رۆژئاوای پارێزگای هەڵەبجەوە دوورە، ئەوان لەوێ خەریكی كاری كشتوكاڵی بوون، بەڵام دواتر رژێمی بەعس لە گوندەیان دووری خستنەوە بۆ كۆمەڵگەی زۆرەملێی نزیك لە گوندی عەنەبی شاری هەڵەبجە لەگەڵ دەیان خێزانی دیكە نیشتەجێی كردن.
سۆیبە باس لەوە دەكات كاتێك لەو كۆمەڵگە زۆرەملێیە بوون (موجەمەعی عەنەب) زانیویانە هەڵەبجە كیمیاباران دەكرێت بۆیە رۆشتونەتە ماڵی ناسراوێكیان كە ئەوان ژێر زەمینیان هەبووە و لەوێ دوو رۆژ ماونەتەوە، پاشان بڕیاریانداوە بەرەو ئێران بڕۆن، بەڵام فڕۆكەكان كە ژمارەیان زۆر بووە دوای دوو رۆژەكە دەستیان كردووە بە كیمیابارانكردنی هەڵەبجە.
سەرەتا سۆیبە هاوشێوەی زۆربەی خەڵكی ئەو شارە نەیزانیووە شارەكە كیمیاباران كراوە بۆیە لە ترسی دووبارە بۆردومانكردنەوە نەیوێراوە لەژێر زەمینەكە بڕواتە دەرەوەو تا 5ی ئێوارە بۆردومان بووە، دواتر بڕیاریانداوە بگەڕێنەوە لادێكەی خۆیان و بۆ رۆژی دواتر بڕۆن بۆ ئێران، كاتێك پێیان دەڵێن كیمیاباران كراون ناتوانن بگەڕێنەوە و هەر ئەو رۆژەش 4 لە كوڕەكانی لێ ون دەبێت كە دواتر دەیاندۆزنەوە.
ئەو ژنە گوتی: "لەو كاتەدا كە بۆ منداڵەكانمان دەگەڕاین لە لایەن هەندێك كەسی ئەو ناوچەوە گوتیان بگەڕێنەوە مەڕۆن بۆ عەنەب كیمیایی رژاوە ئێمە لەبەر منداڵەكانم كە نەگەڕاینەوە وتمان با بیاندۆزینەوە".
لەو كاتەدا سۆیبە لە تاو هات و هاواری خەڵك تووشی شۆك دەبێت و نەیزانیووە چی بكات تا لە پڕ وشەیەكی مێردەكەی رایدەچڵەكێنێت ئەویش كاتێك پێی دەڵێت دیاری مردووە كە یەكێك بووە لە كوڕەكانی و تەمەنی هەشت ساڵ بووە، "هەر ئەوەندەم توانی بڵێم مرد؟؟ ئیتر زمانم شكاو نەمتوانی هیچ بڵێم".
هەر ئەو شەوەی كیمیایی بەسەر هەڵەبجەدا كرا سۆیبە هەردوو چاوەكەی لەدەستدەدات رۆژێك دواتریش كوڕێكی دیكەشی بە ناوی هەردی بە ئازارەوە گیان لەدەستدەدات.
یەكێكی تر لە كوڕەكانیان ناوی دارایە ئێستا لە ژیاندا ماوە ئەو كاتەی سەربازانی ئێرانی چوونەتە لایان تا لەو شوێنە رزگاریان بكەن ئەو بە باوەشی باوكیەوە بووە، ئێرانییەكان پێیان وتووە لەگەڵ خۆت مەیهێنە و لای دوو كوڕە مردووەكەت دایبنێ ئەویش مردووە، بەڵام ئەوان رازی نەبوون و لەگەڵ خۆیان بردوویانە.
ناوی منداڵەكانی سۆیبە محەمەد ئەمانەن (شەوبۆ، شێوە، دیاری و هەردی) لەگەڵ (فەیسەڵ و ئاسۆ و دارا) كە ئەم سیانەی كۆتایان لە ژیاندا ماون.
بە هۆی كاریگەری چەكەكەوە پاش چەند رۆژێك چوار لەو منداڵانەی سۆیبە گیان لەدەست دەدەن پاشان دەیانبەن بۆ ئێران، بەڵام لە كاتی بردنیاندا سۆیبە لە مێرد و ئەو سێ منداڵەی دادەبڕێت كە لە ژیاندا مابوون، چوار منداڵە مردووەكەشی لە هەڵەبجە بەجێدەمێنن، دواتر لە گۆڕێكی بە كۆمەڵدا بە خاك دەسپێردێن.
سۆیبە گوتی: "لە تاران دوو مانگ لە نەخۆشخانە مامەوە چاوەكانم لە دەستدا بوو هەر هەواڵی منداڵەكانم دەپرسی ئەوانیش دەیانوت منداڵەكانت لە عێراقن لە ناخەوە زۆر زۆر هەستم بە ئازار دەكرد، دوای ئەو دوو مانگە لەسەر بەرپرسیارێتی خۆم هاتمە دەرەوە و لەسەر داوای خۆم ناردیانم بۆ شاری پاوە لە ئێران لە نەخۆشخانەی پاوە بووم رۆژی دواتر بە هۆی هاوكاریكردنی كەسێكەوە كە هەواڵی منی پێدابوون مێردەكەم و كەسوكارم هاتن و یەكترمان بینییەوە".
سۆیبە محەمەد پێش كیمیابارانەکە سەرەڕای كاری كشتوكاڵ كاری بەرگدرویشی كردووە و وەك خۆی هێمای بۆ دەكرد جلی بۆ زۆربەی خەڵكی گوندەكەی خۆیان دوریووە، ئەو بۆ چارەسەری چاوەكانی لە ساڵانی رابردوودا زۆرجار لە شارەكانی كوردستان و بەغداو هەندێك شاری ئێرانیش چۆتە لای زۆر پزیشك، بەڵام گشت پزیشكەكان ئەوەیان پێراگەیاندووە كە تەواوی دەمارەكانی چاوی پوكاونەتەوە بۆیە چارەسەری ئاسان نییە.
ئەو گوتی: "داواكارم خێرخوازان هاوكاریم بكەن تا لە دەرەوەی وڵات بتوانم چارەسەری چاوەكانم بكەم، چونكە لە چاو گرنگتر نییە لە ژیاندا، لە شەوی كیمیابارانەكەوە چاوەكانم لە دەستداوە بۆیە ئێستاش كوڕەكانم كە گەورە بوون و بوونەتە باوك من هەر بە شێوەی منداڵی دێنە پێش چاوم، چونكە بە گەورەیی ئەوانم نەدیووە".
سۆیبە هەندێك كەلوپەلی منداڵەكانی كە لە پێش كیمیاباران هەیان بووە لای خۆی پاراستوونی و لەمساڵدا هەموویانی بردۆتە مۆنۆمێنتی هەڵەبجە، چونكە ترساوە دوای مردنی خۆی بفەوتێن، ئەو یادگاری زۆری لەگەڵ ئەو كەلوپەلانەدا هەبووە هەركات دەستی لێیانداوە دەستی كردووە بە گریان.
لە ئێستادا سۆیبە بە تەنها لە ماڵێكدا دەژی و هەركاتیش بیەوێت بچێت بۆ شوێنێك ئەوا پێویستە كەسێك هاوكاری بكات تا شوێنەكانی نیشان بدات و بیباتە گۆڕستان بۆسەر مەزاری منداڵەكانی.
ئەو پێشتر لە دادگای تاوانەكانی بەغدا سكاڵای لەسەر ئەو وڵات و كۆمپانیایانە تۆماركردووە كە چەكی كیمیاوییان بە سەدام حسێن فرۆشتووە، ئێستاش سوورە لەسەر بەردەوامبوون لەسەر سكاڵاكەی، سۆیبە دەیوت "هەموو شەوێك خەون بە منداڵەكانمەوە دەبینم ئەگەر بیناییم بۆ بگەڕێتەوە دەمەوێت تێر منداڵەكانم و گۆڕی بە كۆمەڵی منداڵە شەهیدەكانم ببینم".
